Beslis
Een hemellichaam heeft GHA 200°10′. Wat is de lengte van zijn aardse projectie?
De les in gewone woorden
- Declinatie
- Declinatie (Dec) is de hoekafstand van een hemellichaam ten noorden of zuiden van de hemelequator, gemeten langs zijn uurcirkel: 0° tot 90° N of S.
- Het is de breedte aan de hemel.
- De zonnedeclinatie verandert langzaam, hooguit ongeveer 1′ per uur.
- Die van een ster verandert nauwelijks in een jaar.
- Greenwich-uurhoek
- De Greenwich-uurhoek (GHA) is de hoek bij de pool, westwaarts gemeten van de meridiaan van Greenwich tot de uurcirkel van het hemellichaam: 0° tot 360°.
- Hij lijkt op lengte, maar je meet hem altijd westwaarts.
- De GHA van de zon neemt ongeveer 15°00′ per uur toe; die van Aries 15°02,5′.
- Plaatselijke uurhoek
- De plaatselijke uurhoek (LHA) is dezelfde hoek, westwaarts gemeten vanaf jouw meridiaan: LHA = GHA + oosterlengte, of − westerlengte.
- Verhoog of verlaag de uitkomst met 360° om binnen 0° tot 360° te blijven.
- Bij LHA 0° staat het hemellichaam op je meridiaan.
- Onder 180° staat het westelijk van je; boven 180° oostelijk.
- Sterrenhoek
- Sterren staan vrijwel vast ten opzichte van elkaar.
- Daarom geeft de almanak voor elke ster de sterrenhoek (SHA) en de Dec. De sterrenhoek heet ook siderische uurhoek en wordt westwaarts gemeten vanaf Aries.
- Voor sterren staat alleen GHA Aries per uur vermeld.
- Dan geldt: GHA ster = GHA Aries + SHA.
- Trek 360° af als de som groter is dan 360°.
- De aardse projectie
- Het punt op aarde recht onder een hemellichaam is zijn aardse projectie (GP, Engels: geographical position).
- De breedte is gelijk aan de declinatie.
- Bij GHA 180° of minder is de westerlengte gelijk aan de GHA.
- Anders is de oosterlengte 360° − GHA.
- Op 26 november 2026 om 1300 UT heeft de zon GHA 18°10,6′ en Dec S 20°59,9′.
- Haar GP is 20°59,9′S 018°10,6′W, in de Zuid-Atlantische Oceaan.
Kerngegevens
- Declinatie
- 0–90° N of S van de hemelequator
- GHA
- 0–360°, westwaarts gemeten vanaf Greenwich
- LHA
- GHA + oosterlengte − westerlengte; houd binnen 0–360°
- GHA van een ster
- GHA Aries + SHA (− 360° bij overschrijding)
- GP
- Breedte = Dec; lengte = GHA (W) of 360° − GHA (E)
- Spaanse termen
- Declinación, horario en Greenwich, horario del lugar, ángulo sidéreo
Kernpunten
- Dec lijkt op breedte; GHA op lengte, maar wordt altijd westwaarts gemeten: 0–360°.
- LHA = GHA + oosterlengte − westerlengte, herleid tot 0°–360°.
- LHA onder 180°: hemellichaam westelijk van je. Boven 180°: oostelijk.
- GHA ster = GHA Aries + SHA.
- De GP is het punt onder het hemellichaam: breedte = Dec, lengte volgt uit GHA.
Controleer wat je hebt gelezen
GHA 15°20′, je lengte 040°00′W. Wat is de LHA?
Waar of niet waar?
Beslis bij elke uitspraak voordat je het antwoord ziet.
Tel westerlengte bij GHA op om LHA te vinden.
LHA = GHA + oosterlengte − westerlengte, herleid tot 0°–360°.
LHA onder 180°: hemellichaam westelijk van je. Boven 180°: oostelijk.
GHA meet je oost- of westwaarts tot 180°, net als lengte.
De GHA van elke ster staat per uur in de almanak.
GHA ster = GHA Aries + SHA.
Praktijkgeval en examentips
Situatie
Op 26 november 2026 om 1300 UT heeft de zon GHA 18°10,6′ en Dec S 20°59,9′. Je bevindt je op 21°10′N 027°45′W. Bepaal de GP en LHA van de zon. Is de zon je meridiaan al gepasseerd?
Toon het antwoord
GP: breedte = Dec, 20°59,9′S. GHA is kleiner dan 180°, dus de lengte is 018°10,6′W. LHA = 18°10,6′ − 27°45,0′ = −9°34,4′; plus 360° = 350°25,6′. Dat is meer dan 180°, dus de zon staat nog oostelijk van je. De zon passeert je meridiaan pas over ongeveer 38 minuten: dan is het bij jou ware middag.
Examentips
- Dec: 0–90° N/S van de equinoctiaal. GHA: 0–360° westwaarts vanaf Greenwich.
- LHA = GHA + oosterlengte − westerlengte, herleid tot 0–360°; onder 180° staat het hemellichaam westelijk.
- GHA ster = GHA Aries + SHA.
- GP-breedte = Dec; GP-lengte = GHA west, of 360° − GHA oost.