Weer, fronten en je nautische bronnen

Onderwerp 1 van 6

Luchtdruk en wind

Luchtdruk meet je in hectopascal (hPa).

Aan het aardoppervlak ligt die meestal tussen 940 en 1060 hPa (KNMI). Op een weerkaart verbinden isobaren plaatsen met dezelfde luchtdruk. Lucht stroomt van hoge naar lage druk. Door de draaiing van de aarde stroomt ze niet recht, maar spiraalsgewijs naar het centrum van een lagedrukgebied (KNMI). Op het noordelijk halfrond draait de wind tegen de klok in om een lagedrukgebied en met de klok mee om een hogedrukgebied.

Hoe dichter de isobaren bij elkaar liggen, hoe groter het drukverschil over korte afstand en hoe harder het waait. Ga je met je rug naar de wind staan, dan ligt op het noordelijk halfrond de lage druk links van je, iets naar voren (regel van Buys Ballot). Wind noem je naar de richting waar hij vandaan komt. Draait de wind met de klok mee, dan ruimt hij; tegen de klok in krimpt hij.

De windsnelheid wordt op 10 meter hoogte gemeten. Eén knoop is 0,5144 m/s (KNMI). Een lagedrukgebied (depressie) brengt vaak wind en regen. Een hogedrukgebied geeft meestal rustiger weer met weinig wind, maar vooral in het najaar en de winter ook kans op mist.

• Wind waait van hoog naar laag, afgebogen door de draaiing van de aarde.
• Noordelijk halfrond: om een laag tegen de klok in, om een hoog met de klok mee.
• Rug naar de wind: lage druk links, iets voor je (Buys Ballot).
• Dicht bij elkaar liggende isobaren = harde wind. Ruimen = met de klok mee, krimpen = tegen de klok in.

Onderwerp 2 van 6

Luchtsoorten, wolken en mist

Een luchtsoort krijgt zijn eigenschappen van het gebied waar hij vandaan komt.

Polaire lucht is koud, tropische lucht warm. Maritieme lucht komt over zee en is vochtig, continentale lucht komt over land en is droger. Maritiem polaire lucht uit het noordwesten geeft vaak buien en goed zicht. Maritiem tropische lucht uit het zuidwesten is zacht en vochtig, met lage bewolking, motregen en soms slecht zicht. Continentale lucht uit het oosten is in de winter koud en droog, in de zomer warm en droog.

Hoge wolken bestaan vooral uit ijs. Cirrostratus is een dunne sluier waarin je vaak een halo om de zon ziet; die wordt vaak gevolgd door slechter weer, vooral als de bewolking uit het westen komt en dikker wordt (KNMI). Middelhoge wolken zijn altocumulus (schapenwolkjes) en altostratus (een matglaslucht: de zon als door matglas). Stratus is een lage, grijze laag, vaak opgeloste mist. Cumulus is een stapelwolk met een vlakke onderkant. Een cumulonimbus is een enorm uitgegroeide stapelwolk met vaak een aambeeld: een buienwolk met onweer, hagel en windstoten (KNMI).

Mist is zicht minder dan 1000 meter door zwevende waterdruppeltjes (KNMI). Advectiemist ontstaat als warme, vochtige lucht over een kouder oppervlak stroomt en tot het dauwpunt afkoelt, bijvoorbeeld over koud zeewater. Die kan ook bij wind blijven hangen. Stralingsmist ontstaat in heldere, rustige nachten als de grond afkoelt. In de zomer lost hij na zonsopkomst snel op; in de winter kan hij hardnekkig zijn (KNMI). Stralingsmist van het land kan over het water drijven.

• Polair = koud, tropisch = warm; maritiem = vochtig, continentaal = droog.
• Cirrostratus met halo, dan altostratus: vaak een naderend warmtefront.
• Cumulonimbus: buien, onweer, hagel en windstoten.
• Advectiemist: warme vochtige lucht over koud water. Stralingsmist: heldere windstille nacht boven land.

Onderwerp 3 van 6

Fronten, trog en de frontale depressie

Een front is een overgangszone tussen verschillende soorten lucht (KNMI).

Een frontale depressie ontstaat op de grens tussen warme, vochtige lucht in het zuiden en koudere, drogere lucht in het noorden. Een golfje op die grens kan uitgroeien tot een lagedrukgebied van honderden kilometers (KNMI). Aan de voorkant ligt het warmtefront, daarachter de warme sector, en daarachter het koufront. Meestal passeert eerst het warmtefront en daarna het koufront (KNMI).

Bij een warmtefront schuift warme lucht langzaam omhoog over de koude lucht. Het front kondigt zich aan met hoge sluierbewolking. Bij de passage valt mogelijk lichte regen of motregen, en het zicht wordt slechter; het kan lang nevelig of mistig zijn (KNMI). Bij een koufront dringt koude lucht zich onder de warme lucht en duwt die snel omhoog. Dan valt meestal intensievere, buiige neerslag en draait de wind plotseling met de klok mee. Achter het koufront waait het meestal uit west tot noord, klaart het op en wordt het zicht veel beter (KNMI). Vóór het warmtefront daalt de barometer en krimpt de wind, bijvoorbeeld van zuid naar zuidoost. Bij de passage ruimt de wind, bijvoorbeeld van zuid naar zuidwest, en wordt het zachter. In de warme sector blijft de druk ongeveer gelijk. Bij het koufront ruimt de wind plotseling verder naar west of noordwest en daarna stijgt de barometer.

Een koufront beweegt meestal sneller dan een warmtefront en haalt het in. Dan ontstaat een occlusie: de warme lucht wordt van de grond omhoog gedrukt. Een trog is een langgerekt gebied met lagere druk, vaak in de koude lucht achter een koufront, met buien, soms onweer en een draaiende wind. Bij nadering van een lagedrukgebied neemt de wind meestal toe en draait tegen de klok in. Trekt het centrum ten zuiden van je langs, dan draait de wind naar zuidoost of oost; is het centrum gepasseerd, dan draait de wind naar west tot noord en wordt het kouder en buiig (KNMI).

• Volgorde: hoge sluierbewolking en dalende druk, warmtefront met lichte regen, slecht zicht en ruimende wind, warme sector met gelijkblijvende druk, koufront met buien en een windsprong, daarna stijgende druk en opklaringen.
• Warmtefront: warme lucht glijdt omhoog over koude lucht.
• Koufront: koude lucht dringt onder de warme; buien en een plotselinge ruimende wind.
• Occlusie: het koufront haalt het warmtefront in. Trog: langgerekt laag met buien en windsprong.

Onderwerp 4 van 6

Weerberichten ontvangen en een eigen verwachting maken

Het KNMI maakt voor de scheepvaart een marifoonverwachting, vier keer per dag, voor de kustwateren tot 30 zeemijl uit de kust en de grote binnenwateren.

De districten zijn onder meer Vlissingen, Zierikzee, Texel, Harlingen, Delfzijl, IJsselmeer en Markermeer. Het bericht geeft de algemene weersituatie, gemiddelde windkracht en -richting, windstoten, weer en zicht, en een windwaarschuwing bij een verwachte 6 Bft of meer (KNMI). Voor de Noordzee is er ook een Engelstalige NAVTEX-verwachting, met windwaarschuwingen vanaf 7 Bft (KNMI).

Daarnaast heb je de KNMI-website en -app, radio, weerapps en de waarschuwingen in code geel, oranje en rood. Kijk vóór vertrek naar de verwachting voor jouw district en de uren waarin je vaart, en blijf onderweg luisteren. Het KNMI maakt de marifoonverwachting en de stormwaarschuwingen; de Kustwacht verspreidt ze via de radio naar de scheepvaart (KNMI). Aan boord ontvang je ze dus met je marifoon.

Met een eenvoudige weerkaart maak je zelf een globale verwachting. Zoek waar je ligt ten opzichte van de lage druk en de fronten. Kijk hoe dicht de isobaren liggen (windkracht) en hoe de wind om het laag draait (windrichting). Een depressie trekt bij ons meestal van west naar oost. Nadert een warmtefront, verwacht dan een toenemende, krimpende wind, regen en slechter zicht; na het koufront een ruimende wind naar west of noordwest, buien en beter zicht. Een snel dalende barometer betekent dat het laag snel nadert of verdiept.

• KNMI-marifoonverwachting: 4 keer per dag, per district, windwaarschuwing vanaf 6 Bft.
• NAVTEX: Engelstalige Noordzeeverwachting, windwaarschuwing vanaf 7 Bft.
• Eigen verwachting: positie t.o.v. laag en fronten, afstand tussen isobaren, trekrichting.
• Snel dalende druk: meer wind op komst.

Onderwerp 5 van 6

Je nautische bronnen

De Dienst der Hydrografie van de Koninklijke Marine geeft de zeekaarten en nautische publicaties uit.

De Berichten aan Zeevarenden (BaZ) zijn aanpassingen op zeekaarten en nautische boekwerken. Ze verschijnen wekelijks en bevatten alleen informatie die direct belangrijk is voor de veiligheid. Je vindt ze op de website van Defensie, per week en per kaart. Elk jaar verschijnt daarnaast BaZ1 met algemene nautische informatie (Defensie). Met de BaZ houd je je kaart bij.

De Getijtafels voor Nederland geven per jaar de tijden en hoogten van hoog- en laagwater in Nederlandse havens. De HP33, ‘Waterstanden en stromen langs de Nederlandse kust en aangrenzend gebied’, bevat de stroomatlassen: kaartjes per uur ten opzichte van hoogwater in een referentiehaven, met de richting en snelheid van de getijstroom (CBR exameneisen). Hoe je ermee rekent, leer je in de blokken over getij en stroom.

De kaart zelf is ook een bron: nummer en titel, uitgavejaar, waarschuwingen, de getijgegevens en de legenda. Een wateralmanak geeft praktische vaarinformatie, zoals regels, de bediening van bruggen en sluizen en havengegevens. Controleer altijd of je de nieuwste uitgave gebruikt en of die is bijgewerkt.

• BaZ: wekelijks, aanpassingen op kaarten en boekwerken, van de Dienst der Hydrografie.
• Getijtafels voor Nederland: hoog- en laagwatertijden en -hoogten per jaar.
• HP33: waterstanden en stromen, met de stroomatlassen.
• Kaart en wateralmanak: actueel en bijgewerkt aan boord.

Onderwerp 6 van 6

Oefen en ga verder

De beste plekken om dit onderdeel te oefenen. Als je klaar bent, breng één tik je terug naar de cursus.

• Weerlab: wolkenSimulator
• Weerlab: frontenSimulator
• Weerlab: weerkaartenSimulator
• Luchtdruk, luchtsoorten, depressies en frontenLes
• Wolken, vochtigheid en dauwpuntLes
• Mist en zichtLes