Zeekaart, kaarttekens en betonning

Onderwerp 1 van 5

De zeekaart: randen, zeemijl en schaal

Op de KVB2-wateren gebruik je de hydrografische kaarten van de 1800-serie van de Dienst der Hydrografie.

Elke kaart heeft een nummer en een titel, bijvoorbeeld een kaart voor het IJsselmeer en Markermeer of voor de Waddenzee. In de kaart vind je ook getijgegevens (bij getijwater), waarschuwingen, de uitleg van het kleurgebruik en het jaar van uitgifte. Correcties na de uitgifte komen via de Berichten aan Zeevarenden.

Meridianen lopen van noord naar zuid en geven de lengte aan; parallellen lopen van west naar oost en geven de breedte aan. De verticale rand links en rechts is de staande rand: daarop lees je de breedte af. De horizontale rand boven en onder is de liggende rand: daarop lees je de lengte af.

Eén boogminuut breedte is één zeemijl: 1852 meter. Afstanden meet je daarom altijd op de staande rand, ter hoogte van de afstand die je meet. Een minuut lengte is op onze breedte veel korter (ongeveer 0,6 zeemijl), dus de liggende rand gebruik je nooit voor afstanden. Op het Markermeer en IJsselmeer reken je in het examen in kilometers: 1' breedte = 1,852 km.

De schaal zegt hoeveel de kaart verkleint. Een plankaart van een haven heeft een grotere schaal (bijvoorbeeld 1 : 10.000) dan een overzichtskaart (bijvoorbeeld 1 : 50.000): je ziet meer detail op een kleiner gebied. De kaartdatum is het geodetisch stelsel waarin de posities staan (bij moderne kaarten WGS 84). Zet je GPS op dezelfde kaartdatum, anders liggen je posities naast de kaart. Verwar die kaartdatum niet met het reductievlak voor diepten (LAT in getijwater).

• Staande rand = breedte = afstand in zeemijlen. Liggende rand = lengte, nooit voor afstand.
• 1 zeemijl = 1' breedte = 1852 m = 1,852 km.
• Grotere schaal (1 : 10.000) = meer detail; kleinere schaal (1 : 50.000) = groter gebied.
• Kaartdatum (WGS 84) is iets anders dan het reductievlak voor diepten (LAT).

Onderwerp 2 van 5

Kaarttekens die je meteen herkent

De exameneisen noemen in bijlage F.2 een selectie uit de legenda van de 1800-serie die je zonder opzoeken moet kennen.

Diepten staan in meters met de decimeters klein erachter: 2₅ betekent 2,5 meter diepte bij het reductievlak. Een onderstreept getal is een droogvalling: 1₂ onderstreept betekent dat de bodem daar 1,2 meter boven het reductievlak ligt. Bij LAT valt die plek dus droog.

Een dieptelijn verbindt plaatsen met dezelfde diepte, bijvoorbeeld de 2-meterlijn. De laagwaterlijn begrenst droogvallende gebieden. In een gebaggerde vaargeul kan een nagestreefde diepte staan: de diepte die de beheerder wil houden, niet een gegarandeerde actuele diepte.

Wrakken: de legenda onderscheidt een gevaarlijk en een ongevaarlijk wrak met onbekende diepte, een wrak dat bij kaartpeil (gedeeltelijk) zichtbaar is, een wrak waarvan alleen de masten zichtbaar zijn en een gevaar met een gelode minste diepte. Leer deze tekens uit de legenda van de 1800-serie; je moet ze op het examen zonder legenda herkennen.

Bij betonning en bebakening zie je onder meer lichtboei, spitse ton, stompe ton, pilaarboei, bolton, sparboei, drijfbaken, kopbaken en steekbaken. Bij steekbakens staan er meestal meer in het water dan er gekarteerd zijn. Een pijl in de kaart geeft de betonningsrichting of de richting van het hoofdvaarwater aan. Een licht zonder sectoren staat beschreven met karakter, periode, hoogte in meters en nominale dracht in zeemijlen: Fl(2) 6s 12m 5M.

• 2₅ = 2,5 m diepte; 1₂ onderstreept = 1,2 m droogvalling boven het reductievlak.
• Nagestreefde diepte = wat de beheerder wil houden, geen garantie voor vandaag.
• Kenbare objecten aan de wal (kerk, toren, molen, schoorsteen) gebruik je voor peilingen.
• Ook gekarteerd: verboden gebied, verboden ankergebied, natuurreservaat, VHF-werkingsgebied, havenkantoor met VHF-kanaal, mosselpercelen met bakens, ton of baken met verbodsbord, gele/rode ballenlijn, vaste en beweegbare bruggen met doorvaarthoogte (gesloten en geheven, 'geh'), onderlopende dam of krib, hoogspanningskabels met veilige doorvaarthoogte, licht met sectoren, mistsein, meetopstelling met geel licht, aanbevolen route, veer en voorzorgsgebied.

Onderwerp 3 van 5

Betonningsrichting: IALA-A en SIGNI sluiten op elkaar aan

Op zee en in de zeegaten geldt het maritieme stelsel IALA-A.

De betonningsrichting loopt vanuit zee naar binnen. Vaar je in de betonningsrichting, dan heb je de rode, stompe tonnen (even nummers) aan bakboord en de groene, spitse tonnen (oneven nummers) aan stuurboord. Op de Westerschelde geldt niet het BPR maar het Scheepvaartreglement Westerschelde (Vaststellingsbesluit BPR art. 2); daar ligt maritieme betonning volgens IALA-A, en het SRW noemt dat stelsel ook voor het markeren van obstakels (SRW art. 30, derde lid, onder e).

Op de Waddenzee, de Oosterschelde, het IJsselmeer, het Markermeer en de andere binnenwateren geldt het BPR, met de markering uit bijlage 8: het Europese stelsel SIGNI, waarin elementen van IALA-A zijn overgenomen. De laterale markering van beide stelsels sluit op elkaar aan. Alleen splitsingen worden anders gemarkeerd: in het BPR-gebied met een bolvormige ton, maar op de Waddenzee volgens IALA-A (bijlage 8, 1.1 en 2.1.3). Het BPR spreekt van de rechter- en linkerzijde van het vaarwater, gezien in een vaste richting: op meren en afgesloten zeearmen in de richting van de uitgang naar zee of open water, in zeegaten in de richting van de Noordzee (BPR bijlage 8, 1.2). Rood en stomp staat aan de rechterzijde, groen en spits aan de linkerzijde.

Die richting is tegengesteld aan de maritieme betonningsrichting, maar dat maakt voor de plaats van de stompe en spitse tonnen geen verschil (BPR bijlage 8, 1.2, opmerking). Kom je van zee of open water binnen, dan houd je dus ook op het binnenwater rood aan bakboord. Lateraal licht in het BPR-gebied is rood of groen en rustig: isofase of lang schitterlicht (bijlage 8, 1.3.3 en 2.1).

Op brede vaarwaters kan aanvullende markering de begrenzing van bruikbaar water buiten de hoofdbetonning aangeven: rood-wit gestreept aan de rechterzijde, groen-wit gestreept aan de linkerzijde (bijlage 8, 2.2). Splitsingen worden in het BPR-gebied gemarkeerd met bolvormige, rood-groen horizontaal gestreepte tonnen, altijd met topteken. Rood boven met een rode cilinder (rood flikkerlicht): het hoofdvaarwater ligt links. Groen boven met een groene kegel (groen flikkerlicht): het hoofdvaarwater ligt rechts, beide gezien in de BPR-kijkrichting. Een rood-groene bol met wit snel isofaselicht: twee vaarwaters van gelijk belang (bijlage 8, 2.1.3). Op de Waddenzee volgen splitsingen IALA-A. Daar heeft een splitsingston waarbij het hoofdvaarwater naar bakboord gaat de kleur groen met een brede rode band en een groene kegel: in de betonningsrichting houd je hem, net als een groene ton, aan stuurboord.

• In de betonningsrichting (vanuit zee): rood aan bakboord, groen aan stuurboord.
• BPR: rood en stomp = rechterzijde, gezien richting uitgang naar zee of open water.
• Even nummers bij rood, oneven bij groen; nummering loopt op tegen de BPR-kijkrichting in (bijlage 8, 1.3.4).
• Winterbetonning: kwetsbare lichtboeien en tonnen worden vervangen door gelijkgekleurde kleine tonnen, sparboeien of drijfbakens (bijlage 8, 1.3.5). Reken dan niet op lichten.

Onderwerp 4 van 5

Cardinaal, afzonderlijk gevaar, veilig vaarwater en bijzonder

Een cardinale markering werkt met het kompas.

De naam zegt aan welke kant van het gevaar het bevaarbare water ligt, en dus langs welke kant je hem passeert: een noordcardinaal passeer je aan de noordkant. Het topteken bestaat altijd uit twee zwarte kegels. Noord: beide punten omhoog, zwart boven geel. Zuid: beide punten omlaag, geel boven zwart. Oost: de bases naar elkaar toe (een ruit), zwart met een brede gele band. West: de punten naar elkaar toe (een zandloper), geel met een brede zwarte band (BPR bijlage 8, 6.1).

Het licht is altijd wit en flikkert. Denk aan de klok: noord ononderbroken VQ of Q; oost 3 flikkers, VQ(3) 5s of Q(3) 10s; zuid 6 flikkers plus een lange schittering, VQ(6)+LFl 10s of Q(6)+LFl 15s; west 9 flikkers, VQ(9) 10s of Q(9) 15s. De lange schittering bij zuid voorkomt verwarring met 3 of 9.

Een afzonderlijk gevaar is een klein, losliggend gevaar dat je op afstand rondom kunt passeren: zwart met een brede rode band, twee zwarte bollen, wit Fl(2). Veilig vaarwater markeert het midden van een vaarwater of een aanloop: rood-wit verticaal gestreept, wit licht met een langzaam karakter (Iso, Oc, LFl of Mo(A)). In het BPR-gebied heeft deze ton geen topteken, om hem te onderscheiden van de scheidingston (bijlage 8, 6.3); in IALA-A kan hij een rode bol dragen.

Bijzondere markering is geel, met een geel liggend kruis als topteken (bij een verboden gebied soms het verbodsteken A.1 als cilinder) en een geel schitter- of groepschitterlicht, maar nooit Fl(2). Hij duidt een gebied of voorwerp aan, zoals een verboden gebied, een wedstrijdbaan of een kabel. Ben je doorgaande vaart, dan houd je hem aan dezelfde kant als de gewone betonning (bijlage 8, 4).

• Noord ▲▲ VQ/Q · Oost ◆ VQ(3)/Q(3) · Zuid ▼▼ VQ(6)+LFl/Q(6)+LFl · West ⧗ VQ(9)/Q(9).
• Zwart zit aan de kant waar de punten van de kegels heen wijzen.
• Afzonderlijk gevaar: twee bollen en Fl(2). Veilig vaarwater: rood-wit verticaal, langzaam wit licht.
• Geel = bijzonder: kijk in de kaart of de almanak wat het gebied betekent.

Onderwerp 5 van 5

Oefen en ga verder

De beste plekken om dit onderdeel te oefenen. Als je klaar bent, breng één tik je terug naar de cursus.

• Tonnen herkennen op tempoSpel
• De zeekaart lezenLes
• Zeemijl, knoop en kilometerLes
• Nautische publicaties en correctiesLes
• Navigeren op zicht langs kenbare puntenLes
• Laterale markeringLes