Onderkoeling, onderdompeling in koud water, verdrinking en hitteproblemen

De les in gewone woorden

1. Koud water
   • Water kouder dan ongeveer 15 °C kan koudeschok veroorzaken.
   • Water koelt je veel sneller af dan lucht.
   • Veel mensen sterven in koud water voordat ze onderkoeld raken: koudeschok of zwemfalen kan tot verdrinking leiden.
2. Fase 1: koudeschok
   • In de eerste minuut veroorzaakt plotselinge kou op je huid koudeschok: je hapt onwillekeurig diep naar adem en gaat daarna snel en ongecontroleerd ademen.
   • Zit je hoofd onder water of slaat er tijdens die hap een golf in je gezicht, dan adem je water in.
   • Je hartslag en bloeddruk schieten omhoog, wat hartproblemen kan veroorzaken.
   • Koudeschok gaat na ongeveer 60 tot 90 seconden voorbij.
3. Fase 2: zwemfalen
   • In de volgende minuten koelen je spieren en zenuwen af, waardoor je greep en zwemslagen verzwakken.
   • Dit heet zwemfalen: zelfs sterke zwemmers kunnen al snel niet meer zwemmen of een ladder opklimmen.
   • Zoek zodra je ademhaling onder controle is een veilige plek of drijfhulp dichtbij.
   • Draag je reddingsvest voordat je in het water kunt vallen; reken er niet op dat je het in het water nog kunt aantrekken.
4. Fase 3 en 4: onderkoeling en reddingscollaps
   • Onderkoeling betekent dat je kerntemperatuur onder 35 °C is gedaald.
   • In koud water duurt dit meestal 30 minuten of langer, afhankelijk van het water, je kleding en lichaamsgrootte.
   • Reddingscollaps is instorting tijdens of vlak na de redding: een koud slachtoffer rechtop optillen of laten klimmen kan de bloeddruk doen dalen en het hart stilzetten.
5. Het 1-10-1-principe
   • Professor Gordon Giesbrecht vat het samen als 1-10-1: ongeveer 1 minuut om je ademhaling onder controle te krijgen, ongeveer 10 minuten waarin je nog doelgericht kunt bewegen en ongeveer 1 uur voordat je door onderkoeling bewusteloos raakt.
   • Dit zijn ruwe schattingen, afhankelijk van het water en de persoon.
   • Een goed gedragen reddingsvest houdt je drijvend; een kruisband, een band tussen je benen, voorkomt dat het omhoogschuift en een spatkap, een kap tegen buiswater, vermindert het water dat in je gezicht spat.

Kerngegevens

Kernpunten

• Vier fasen: koudeschok, zwemfalen, onderkoeling, reddingscollaps.
• Door koudeschok hap je naar adem: pak iets binnen handbereik vast of blijf drijven terwijl je je ademhaling onder controle krijgt.
• Zoek zodra je ademhaling onder controle is een veilige plek of drijfhulp dichtbij, voordat je kracht afneemt.
• 1-10-1: 1 minuut, 10 minuten, 1 uur (ruwe schattingen).
• Een goed gedragen reddingsvest met kruisband en spatkap helpt je luchtweg te beschermen.

Controleer wat je hebt gelezen

Waar of niet waar?

Praktijkgeval en examentips

Examentips

1. 1Koudeschok: naar adem happen en hyperventilatie in de eerste minuut; gevaar dat je water inademt.
2. 2Zwemfalen: kou verzwakt binnen minuten je zwemkracht en greep; reken niet op een vaste overlevingstijd.
3. 3Onderkoeling: kerntemperatuur onder 35 °C, meestal na 30 minuten of langer.
4. 4Reddingscollaps: til koude slachtoffers horizontaal uit het water.