Uitwijken en voorrang op het ruime water

Onderwerp 1 van 5

Twee reglementen, twee woorden: uitwijken en voorrang verlenen

Op de Westerschelde zegt het SRW wie moet ‘uitwijken’ en wie zijn koers moet behouden.

Op de Waddenzee, het IJsselmeer, het Markermeer, het IJmeer en de Oosterschelde geldt het BPR. Dat spreekt van ‘voorrang verlenen’ en van ‘medewerking verlangen’. Gebruik op het examen de woorden van het reglement dat ter plaatse geldt.

In het SRW neemt het schip dat moet uitwijken bijtijds ruim voldoende maatregelen om goed vrij te blijven (SRW art. 16). Het andere schip behoudt zijn koers. Het mag zelf ingrijpen zodra duidelijk is dat de uitwijker niets doet, en moet ingrijpen als aanvaring door de uitwijker alleen niet meer te voorkomen is (art. 17 lid 1 tot 3). De uitwijker blijft altijd uitwijkplichtig (lid 4).

In het BPR laat het schip dat voorrang verleent het andere schip de ruimte die het nodig heeft, door tijdig van koers of snelheid te veranderen. Het vermijdt vóór het andere schip langs te lopen. Het andere schip behoudt koers en snelheid (BPR art. 6.03 lid 4 en 5). Mag een schip medewerking verlangen, dan werkt het andere schip zo mogelijk mee met een koers- of snelheidswijziging (art. 6.03 lid 7).

• SRW (Westerschelde): uitwijken en koers behouden (art. 16 en 17).
• BPR (Waddenzee, IJsselmeer, Markermeer, IJmeer, Oosterschelde): voorrang verlenen en medewerking verlangen (art. 6.03, 6.16 en 6.17).
• Uitwijken of voorrang verlenen doe je op tijd en duidelijk; vermijd vóór het andere schip langs te lopen.

Onderwerp 2 van 5

SRW: in en buiten de vaargeul

Volg je een vaargeul, dan houd je de rand aan je stuurboordszijde, zo dicht als veilig en uitvoerbaar is (SRW art. 9 lid 1).

Stroomopwaarts van het Oude Hoofd van Walsoorden houdt een schip van 12 meter of langer buiten de vaargeul de stuurboordswal (lid 2). Een schip korter dan 12 meter blijft daar, waar dat veilig en uitvoerbaar is, uit de hoofdvaargeul weg (lid 3).

Wie een vaargeul oversteekt of binnenvaart, mag de koerslijn van een schip dat de geul volgt niet zo kruisen dat dat schip koers of vaart moet wijzigen. Wie de geul verlaat, mag dat niet doen tegenover een schip dat buiten de geul de richting ervan volgt. Bij gevaar voor aanvaring wijkt de overstekende, binnenvarende of verlatende partij uit (art. 9 lid 4 onder a, b en c). Dat geldt ‘behoudens artikel 18’: voor kleine schepen gaat art. 18 onder g voor. Een klein schip dat varende is, wijkt uit voor andere dan kleine schepen, ook als het zelf de geul volgt.

Kies een ankerplaats buiten de vaargeul (art. 9 lid 5). Ga niet vóór of bij havenmonden, in bochten of in lichtenlijnen liggen als anderen daar hinder van hebben (lid 6). Wil een schip dat vóór stroom vaart opdraaien, dan geeft het tijdig één lange stoot gevolgd door één korte (over stuurboord) of twee korte (over bakboord). Vaar je dan in de buurt tegen de stroom in, dan houd je gaande: je loopt net zoveel vaart als de stroom en blijft zo op je plaats. Vaar je vóór stroom, dan minder je vaart. Dat duurt tot het opdraaiende schip geen hinder meer vormt (art. 10 lid 1). Draait een schip op stil water op, dan geeft het hetzelfde sein en maak je zo nodig ruimte (lid 2). Kop vóór nemen, van tegen stroom naar vóór stroom draaien, mag alleen als niemand gehinderd wordt; het sein is hetzelfde, ook als je van een anker- of meerplaats vertrekt (lid 3). Vóór een havenmond opdraaien of kop vóór nemen is verboden als andere schepen die havenmond in- of uitvaren (lid 4).

• Vaargeul volgen: stuurboordrand houden (art. 9 lid 1).
• Korter dan 12 m, stroomopwaarts van Walsoorden: uit de hoofdvaargeul blijven waar dat kan (art. 9 lid 3).
• Klein schip wijkt uit voor elk schip dat niet klein is (art. 18 onder g), behalve als het grote schip jou oploopt (art. 18 aanhef en art. 13).
• Opdraaien of kop vóór nemen: lang-kort = over stuurboord, lang-kort-kort = over bakboord; tegen stroom houd je gaande, vóór stroom minder je vaart; niet vóór een havenmond als daar verkeer is (art. 10).

Onderwerp 3 van 5

SRW: oplopen, beperkt zicht en kleine schepen onderling

Wie een ander schip oploopt, wijkt uit.

Dat geldt los van de andere vaarregels en ook naast art. 42 voor kleine schepen (SRW art. 13 lid 1). Je loopt op als je nadert uit meer dan 22,5° achterlijker dan dwars: 's nachts zie je dan alleen het heklicht (lid 2). Twijfel je, dan ben je oplopend (lid 3). Een motorschip loopt aan de bakboordzijde van het andere schip voorbij. Kan dat alleen als de ander meewerkt, dan geeft de oploper twee lange en twee korte stoten; kan de ander aan bakboord ruimte geven, dan wijkt die naar stuurboord uit en geeft één korte stoot (lid 4). Is het nodig om aan stuurboord voorbij te lopen, dan is het sein twee lang en één kort; de opgelopene wijkt naar bakboord en geeft twee korte stoten (lid 5). Kan de opgelopene niet meewerken of vindt hij oplopen onmogelijk, dan geeft hij ten minste vijf korte stoten (lid 6). Een zeilschip loopt bovenwinds op (lid 7). Loopt een schip in de vaargeul een schip buiten de vaargeul op, of andersom, dan geldt art. 13 niet (lid 9). Het opgelopen schip helpt door tijdig vaart te minderen en ruimte te geven (lid 8). Blijf niet naast een ander schip hangen als dat hinder of gevaar geeft (lid 10).

Voor kleine schepen onderling geldt art. 42. Houdt één van beide de stuurboordzijde van het vaarwater, dan vervolgt dat schip zijn weg en wijkt het andere uit (lid 1). Anders wijkt een klein motorschip uit voor een spierkrachtschip en een zeilschip korter dan 20 meter, en wijkt een spierkrachtschip uit voor een zeilschip (lid 2). Twee kleine motorschepen recht tegen elkaar in gaan allebei naar stuurboord; bij kruisende koersen wijkt uit wie de ander aan stuurboord heeft (lid 3). Twee zeilschepen korter dan 20 meter: stuurboordboeg wijkt voor bakboordboeg, en bij dezelfde boeg wijkt de loefwaartse voor de lijwaartse (lid 5). Lig je over stuurboordboeg en zie je aan je loefzijde een zeilschip waarvan je de boeg niet zeker weet, dan wijk je uit (lid 5 onder c). Over stuurboordboeg betekent: het grootzeil staat aan stuurboord, de wind komt dus van bakboord. In het Engels (COLREG) heet dat juist ‘port tack’; laat je daardoor niet in de war brengen.

Een klein schip dat moet uitwijken, doet dat tijdig en naar stuurboord en vermijdt vóór het andere schip langs te lopen (art. 42 lid 4). Bij beperkt zicht vaar je op radar. Kun je dat niet, dan ga je op de dichtstbijzijnde geschikte plaats stilliggen (art. 19 lid 1). Hoor je voorlijker dan dwars een mistsein, dan verminder je vaart tot je nog net op koers blijft (lid 4). De uitwijkregels van art. 12 tot en met 18 gelden voor schepen die elkaar met het oog kunnen zien (art. 11). Bij beperkt zicht houd je een veilige vaart aan en houd je als motorschip je motor klaar om direct te manoeuvreren (art. 19 lid 2).

• De oploper wijkt uit, ook een groot schip dat een klein schip oploopt (art. 13 lid 1; art. 18 aanhef), behalve tussen een schip in en een schip buiten de vaargeul (lid 9).
• Kleine schepen: stuurboordzijde vaarwater eerst, dan motor < spierkracht < zeil (art. 42 lid 1 en 2).
• Uitwijken als klein schip: tijdig en naar stuurboord (art. 42 lid 4).
• Beperkt zicht: op radar of stilliggen (art. 19 lid 1).

Onderwerp 4 van 5

BPR op het ruime water: geul, ruim water, in- en uitvaren

Op de Waddenzee, het IJsselmeer, het Markermeer, het IJmeer en de Oosterschelde vaar je vaak door betonde vaargeulen, maar ook over onbetond ruim water.

Het BPR regelt de kruisende koersen in art. 6.17. Volgt één schip de stuurboordszijde van het vaarwater, bijvoorbeeld in een betonde geul langs de laterale markering, dan verleent het andere schip het voorrang (lid 2). Volgt geen van beide de stuurboordszijde, bijvoorbeeld op onbetond ruim water, dan verleent een klein schip voorrang aan een groot schip (lid 3).

Zijn het twee kleine schepen en volgt geen van beide de stuurboordszijde, dan geldt: twee kleine zeilschepen, stuurboordsboeg verleent voorrang aan bakboordsboeg en bij dezelfde boeg verleent de loefwaartse voorrang aan de lijwaartse (lid 6). Zeil je aan lij over stuurboordsboeg en weet je niet over welke boeg het loefwaartse schip zeilt, dan verleen je dat schip voorrang (lid 6 onder c). Twee kleine motorschepen: wie van bakboord nadert, verleent voorrang aan wie van stuurboord nadert (lid 7). Twee spierkrachtschepen net zo (lid 8). Een klein motorschip verleent voorrang aan een klein zeil- of spierkrachtschip, en een spierkrachtschip aan een zeilschip (lid 9). Art. 6.17 geldt niet bij keren, vertrekken of op de samenkomst van een hoofd- en nevenvaarwater (lid 1).

In- en uitvaren regelt art. 6.16. Vaar een haven of nevenvaarwater pas uit of in als dat zonder gevaar kan (lid 1). Een groot schip mag dan medewerking verlangen van een ander schip (lid 2). Een klein schip verleent voorrang aan een groot schip (lid 3) en mag medewerking verlangen van een klein schip (lid 4). Lid 5 gaat vóór lid 2 tot en met 4. Vaar je een lateraal gemarkeerd hoofdvaarwater binnen, anders dan vanuit een lateraal gemarkeerd nevenvaarwater dat erop uitkomt, bijvoorbeeld vanaf ruim water of uit een haven zonder laterale betonning, dan verleen je voorrang aan elk schip dat in dat hoofdvaarwater langs de laterale markering de stuurboordszijde volgt, groot of klein (lid 5). Medewerking verlangen kan dan niet.

• Geul met een schip dat de stuurboordszijde volgt: wie de stuurboordszijde niet volgt, verleent voorrang (BPR art. 6.17 lid 2).
• Niemand volgt de stuurboordszijde: klein verleent voorrang aan groot (lid 3); tussen kleine schepen lid 6 tot 9.
• Haven uit als klein schip: voorrang verlenen aan groot, medewerking verlangen van klein (art. 6.16 lid 3 en 4), behalve als lid 5 geldt.
• Vanaf ruim water een lateraal gemarkeerde hoofdgeul in: voorrang verlenen aan wie daar de stuurboordszijde volgt (art. 6.16 lid 5).

Onderwerp 5 van 5

Oefen en ga verder

De beste plekken om dit onderdeel te oefenen. Als je klaar bent, breng één tik je terug naar de cursus.

• Quiz: de vaarregelsQuiz
• Oplopen, recht tegen elkaar in en zeilschepenLes
• Verantwoordelijkheden tussen schepenLes
• Varen bij beperkt zichtLes
• Nauw vaarwater en vaargeulenLes
• Koers kruisen: wie wijkt uit?Les