IALACOLREG
Academy

Onderdeel 7 van 9

Kompas, koersen en drift

Kompaskoers plus deviatie is magnetische koers, plus variatie is ware koers, en de wind zet je naar de andere kant dan waar hij vandaan komt.

Een opvarende neemt met een handpeilkompas een peiling op een kerktoren aan de oever; rechts het stuurkompas in het kuipschot.
Illustratieve afbeelding

Beslis

Vier situaties op het water. Beslis eerst, lees dan waarom.

Het stuurkompas van een zeiljacht in het kuipschot, met de streepjes van de roos en de zeilstreep.
Illustratieve afbeelding

KK 100°, deviatie 2° W, variatie 3° O. Ware koers?

De kern

  1. Welk kompas, welke foutStuurkompas: deviatie uit de stuurtafel. Handpeil: deviatie aangenomen nul, ver van ijzer. Gyro: geen fouten.
    1. Fluxgate is magnetisch: variatie toepassen.
    2. Peilfouten: metaal bij het kompas, verkeerd object, kleine snijhoek, afleesfout.
    3. Kruispeiling: snijhoek rond 90° is het betrouwbaarst.
    Het kompas
  2. KK → MK → WKKK + deviatie = MK; MK + variatie = WK. Oost +, west −.
    1. Terug: WK − variatie = MK; MK − deviatie = KK.
    2. Miswijzing = variatie + deviatie.
    3. Variatie uit de kompasroos, bijgewerkt met de jaarlijkse verandering.
    Variatie en deviatie
  3. Drift: BWKWind van bakboord: BWK = WK + drift. Wind van stuurboord: BWK = WK − drift.
    1. Windrichting − koers tussen 0° en 180°: wind van stuurboord; 180°–360°: van bakboord.
    2. BWK maken? Stuur de wind in.
    3. In de kaart zet je de BWK uit.
    Drift en stroom

Controleer wat je hebt gelezen

Vraag 1/3

Groot motorschip Zeehond heeft een gyrokompas. Welke correcties pas je toe om van de gyrokoers een ware koers te maken?

Uitgewerkte casus: Van Medemblik naar Stavoren met een noordwestenwind

Je steekt met motorjacht IJsvogel het IJsselmeer over van Medemblik naar Stavoren. Dit zijn verzonnen oefengegevens. In de kaart meet je een behouden ware koers van 054°. Er staat een noordwestenwind; je schat de drift op 4°. De variatie in de kaart is 1° O. De stuurtafel geeft bij kompaskoersen van 045° tot 050° een deviatie van 2° O.

Voordat je de oplossing leest: wat zou jij doen?

    Waar of niet waar?

    Beslis bij elke uitspraak voordat je het antwoord ziet.

    1. Voor een peiling met het stuurkompas zoek ik de deviatie op bij de peiling.

    2. Wind van bakboord: ik trek de drift af.

    3. In de kaart zet ik de kompaskoers uit.

    4. Wind van bakboord: BWK = WK + drift. Wind van stuurboord: BWK = WK − drift.

    5. KK + deviatie = MK; MK + variatie = WK. Oost +, west −.

    6. Een handpeilkompas heeft dezelfde deviatie als het stuurkompas.

    7. Een fluxgatekompas is elektronisch, dus variatie hoef ik niet toe te passen.

    8. Westelijke variatie tel ik op bij de kompaskoers.

    9. Stuurkompas: deviatie uit de stuurtafel. Handpeil: deviatie aangenomen nul, ver van ijzer. Gyro: geen fouten.

    Oefening: De koersketen heen en terug

    Verzonnen gegevens op het Markermeer, zonder stroom. Je stuurt kompaskoers 214°. Volgens de stuurtafel is de deviatie bij die koers 3° W. De variatie is 2° O. Er staat een noordwestenwind (uit 315°); je schat de drift op 4°. Antwoord in hele graden.

    Stap voor stap

    1. Wat is de magnetische koers?

      Toon de oplossing

      MK = KK + deviatie = 214° + (−3°) = 211°.

    2. Wat is de ware koers?

      Toon de oplossing

      WK = MK + variatie = 211° + (+2°) = 213°.

    3. Aan welke kant komt de wind in?

      Toon de oplossing

      315° − 213° = 102°: tussen 0° en 180°, dus de wind komt van stuurboord en zet je naar bakboord.

    4. Welke behouden ware koers zet je in de kaart uit?

      Toon de oplossing

      Wind van stuurboord: BWK = WK − drift = 213° − 4° = 209°. Op het examen is de marge op het Markermeer 2°.

    Nu zelf

    Nu andersom, op het IJsselmeer. Je wilt een behouden ware koers van 075° maken. Er staat een zuidenwind (uit 180°), drift 5°. Variatie 1° O. Stuurtafel: bij kompaskoersen van 075° tot 085° is de deviatie 2° O.

    1. Welke ware koers moet je sturen?

    2. Wat is de magnetische koers?

    3. Welke kompaskoers stuur je?

    Controle: 10 vragen

    Vragen uit dit onderdeel, met uitleg na elk antwoord.

    Gratis: les + 10 vragen · Exam Pass: alle 21 vragen, onbeperkt oefenexamens en herhaling van je fouten

    Meer hierover

    De volledige uitleg en de lessen per punt van de examenstof

    Onderwerp 1 van 4

    Welk kompas, welke fout?

    Een magnetisch kompas wijst naar het magnetische noorden, niet naar het ware noorden.

    Het stuurkompas staat vast in het schip en heeft last van het ijzer, de motor en de elektronica aan boord. Die fout heet deviatie en hangt af van de koers die je vaart: elke kompaskoers heeft zijn eigen deviatie. Je vindt die in de stuurtafel (deviatietabel) van je schip.

    Met een handpeilkompas of een verrekijker met ingebouwd kompas peil je losse objecten. De deviatie daarvan ken je niet; je gaat ervan uit dat er geen deviatie is, op voorwaarde dat je peilt op een plek uit de buurt van ijzer, motor, luidsprekers en elektronica. Peil je naast de motorkast, dan kan de fout groot zijn.

    Een fluxgatekompas is een elektronisch magnetisch kompas. Het meet het aardmagnetisch veld, dus ook hier geldt de variatie. De deviatie kan bij veel apparaten door een kalibratie worden verkleind, maar de plaats van de sensor blijft belangrijk. Een gyrokompas werkt niet magnetisch en wijst naar het ware noorden: geen variatie en geen deviatie.

    • Stuurkompas: deviatie volgens de stuurtafel, afhankelijk van de kompaskoers.
    • Handpeilkompas en verrekijker met kompas: deviatie onbekend, aangenomen nul als je ver van ijzer en elektronica peilt.
    • Fluxgate: magnetisch, dus variatie toepassen. Gyro: wijst naar het ware noorden.

    Bronnen

    Gecontroleerd aan de hand van de officiële bronnen op .