Kaartpassen: positie, koers, afstand en diepte

Onderwerp 1 van 5

Je positie uit een kruispeiling

Kies twee of drie kenbare punten die in de kaart staan: een kerktoren, een vuurtoren, een molen of een schoorsteen.

Vaste punten aan de wal zijn betrouwbaarder dan tonnen, die kunnen verliggen of verlegd zijn. Peil ze kort na elkaar met het stuurkompas. Peil eerst de punten die vooruit of achteruit liggen en als laatste het punt dwars: die peiling verandert het snelst. Noteer de tijd en de log.

Maak van elke kompaspeiling een ware peiling: kompaspeiling + deviatie (van de koers die je stuurt) + variatie. Teken in de kaart een lijn door het punt in die richting; jouw schip ligt ergens op die lijn. De lijn loopt vanaf het punt naar jou in de tegengestelde richting: ware peiling ± 180°. Waar twee lijnen elkaar snijden, ligt je positie. Twee lijnen die ongeveer haaks snijden geven de beste positie.

Met drie peilingen krijg je bijna altijd een kleine driehoek. Je meest waarschijnlijke standplaats ligt in die driehoek. Is de driehoek groot, dan zit er een fout in een peiling of in de correctie; peil opnieuw. Ligt er een gevaar in de buurt, ga dan uit van de hoek van de driehoek die het dichtst bij het gevaar ligt.

Een lichtenlijn of twee kenbare punten in één geven een positielijn zonder kompasfout. Ook een ton waar je vlak langs vaart, een dieptelijn op je dieptemeter of een GPS-positie kun je gebruiken om je positie te controleren.

• Ware peiling = kompaspeiling + deviatie (van je koers) + variatie.
• In de kaart: lijn door het object, jouw positie ligt op die lijn.
• Snijhoek rond 90° bij twee peilingen; drie peilingen geven een driehoek.
• Gevaar in de buurt? Neem het punt van de driehoek het dichtst bij het gevaar.

Onderwerp 2 van 5

Gegist bestek: waar ben je nu?

Weet je waar je was, dan kun je gissen waar je nu bent.

Zet vanaf de laatste positie je behouden ware koers uit met de afgelegde afstand door het water (log of snelheid × tijd). Dat is je gegiste positie zonder stroom. Staat er stroom, zet dan aan het eind de stroompijl voor dezelfde tijd uit: dat is je gegiste positie met stroom.

Rekenvoorbeeld met verzonnen getallen: je vertrekt van 53°10,0' N 5°00,0' E en vaart een uur BWK 090° met 5 knopen; de stroom gaat 000° met 1 knoop. Je bent 1 mijl naar het noorden gegaan: 53°11,0' N. Naar het oosten 5 mijl; op deze breedte is een minuut lengte maar ongeveer 0,6 mijl, dus 5 ÷ 0,6 ≈ 8,3' lengte: 5°08,3' E. In de kaart meet je de 5 mijl gewoon op de staande rand.

• Gegiste positie = laatste positie + BWK × afstand (+ stroom × tijd).
• Afstand door het water: log of snelheid × tijd.
• Controleer een gegiste positie zo vaak mogelijk met een peiling, ton of GPS.

Onderwerp 3 van 5

Koers, afstand en tijd: km op het Markermeer, mijlen op de Waddenzee

Zet de koerslijn tussen twee punten of waypoints in de kaart en lees met de koersdriehoek of parallelliniaal de ware koers af. Afstanden meet je met de passer op de staande rand, ter hoogte van de lijn. Eén minuut breedte is één zeemijl.

Op de Waddenzee reken je in zeemijlen en knopen: 5,5 kn gedurende 40 minuten is 5,5 × 40 ÷ 60 ≈ 3,7 mijl. Op het Markermeer en IJsselmeer reken je in het examen in kilometers en km/u: 1 zeemijl = 1,852 km. Een afstand van 6,6' breedte is 6,6 × 1,852 ≈ 12,2 km.

Afstand = snelheid × tijd; tijd = afstand ÷ snelheid; snelheid = afstand ÷ tijd. Reken minuten om naar uren (45 minuten = 0,75 uur) en let op de eenheid. Zet een waypoint niet precies op een ton of baken, maar op een veilig punt ernaast in het vaarwater: anders stuurt je plotter je recht op de ton af.

Het examen geeft ruimte voor kleine verschillen bij het meten: op het Markermeer 2° voor koersen en peilingen en 0,2 km voor afstanden, op de Waddenzee 3° en 0,1 mijl.

• Afstand op de staande rand; nooit op de liggende rand.
• Markermeer: km en km/u. Waddenzee: zeemijl en knopen.
• Tijd (uur) = afstand ÷ snelheid; × 60 voor minuten.
• Waypoint naast de ton, in vrij vaarwater.

Onderwerp 4 van 5

Hoeveel water staat er nu?

Kaartdiepten en droogvallingen staan ten opzichte van LAT.

Een diepte op een tijdstip is: kaartdiepte + getijhoogte boven LAT. Bij een kaartdiepte van 1,8 m en een getijhoogte van 1,4 m staat er 3,2 m water. Dit rekenen met getij doe je op de Waddenzee en in Zeeland. Op het Markermeer en IJsselmeer is geen getij; daar verandert de waterstand vooral door de wind (opwaaiing aan de kant waar de wind naartoe waait).

Bij een droogvalling (onderstreept getal) ligt de bodem boven LAT. Het water is dan: getijhoogte − droogvalling. Een plaat met 0,9 m droogvalling heeft bij een getijhoogte van 2,1 m dus 1,2 m water. Andersom: wil je met 1,2 m diepgang en 0,3 m marge over een plaat met 0,6 m droogvalling, dan heb je een getijhoogte nodig van 0,6 + 1,2 + 0,3 = 2,1 m boven LAT.

De getijhoogte op je tijdstip haal je uit de getijgegevens en de 1/12-regel (blok 6). In het examen geeft het CBR soms de diepte in decimeters: 1,2 m is 12 dm.

• Diepte = kaartdiepte + getijhoogte boven LAT.
• Water boven een plaat = getijhoogte − droogvalling.
• Ruimte onder de kiel = diepte − diepgang.

Onderwerp 5 van 5

Oefen en ga verder

De beste plekken om dit onderdeel te oefenen. Als je klaar bent, breng één tik je terug naar de cursus.

• Positie uit peilingenLes
• Gegist bestekLes
• Kenbare punten en zichtLes
• Kaartwerk: koers en afstandLes
• Zeemijl, knoop en kilometerLes
• Een tocht plannen met waypointsLes