Beslis
Een boot helt zonder dat lading verschuift. Welk punt verandert van positie binnen de boot?
De les in gewone woorden
- B verschuift bij helling
- Wind of een golf laat de boot schuin liggen. Dat heet helling.
- Aan de lage kant gaat meer romp onder water; aan de hoge kant komt een deel eruit.
- De vorm van het onderwaterschip verandert, dus B verschuift naar de lage kant.
- Als niets aan boord verschuift, blijft G op dezelfde plek in de boot.
- De oprichtende arm
- Het gewicht trekt omlaag door G en de opwaartse kracht duwt omhoog door B, maar de krachten liggen niet meer op één lijn.
- De horizontale afstand tussen beide lijnen is de oprichtende arm, aangeduid met GZ.
- Z ligt op de lijn van de opwaartse kracht, op dezelfde hoogte als G.
- Hoe groter GZ, hoe krachtiger de boot zich opricht.
- Oprichtend moment
- Het draaiende effect heet het oprichtend moment: waterverplaatsing × GZ.
- Een zware boot met een kleine arm kan toch een groot moment hebben.
- Een lichte zwaardboot heeft een klein moment.
- Daarom maakt één persoon die zich verplaatst al zoveel verschil.
- Twee bronnen van stabiliteit
- Bij een brede romp verschuift B naar de lage kant als de boot helt. Dat heet vormstabiliteit.
- Met breedte bedoelen we de breedte van de romp.
- Laag geplaatste ballast verlaagt G en vergroot GZ bij dezelfde hellingshoek.
- Dat heet gewichtsstabiliteit.
- De meeste boten gebruiken beide.
- Als de arm verdwijnt
- Bij grote helling kunnen de posities van G en B de verticale werklijnen van beide krachten dichter bij elkaar brengen.
- GZ wordt kleiner en kan nul worden.
- Voorbij dit nulpunt bij grote helling werkt het moment kantelend.
- G verlagen vergroot doorgaans het bereik met positieve stabiliteit.
Kerngegevens
- Oprichtende arm
- GZ: horizontale afstand tussen de werklijnen van gewicht en opwaartse kracht
- Oprichtend moment
- Waterverplaatsing × GZ
- Vormstabiliteit
- Door de breedte verschuift B naar de lage kant
- Gewichtsstabiliteit
- Een laag G vergroot GZ bij dezelfde helling
Kernpunten
- Bij helling verschuift B naar de lage kant; als niets aan boord verschuift, blijft G op dezelfde plek in de boot.
- Een positieve GZ geeft een oprichtend moment; een negatieve GZ geeft een kantelend moment.
- Oprichtend moment = waterverplaatsing × GZ.
- Breedte geeft vormstabiliteit; lage ballast geeft gewichtsstabiliteit.
- Bij dezelfde belading en helling tussen 0° en 180° verkleint een hoger G de arm GZ.
Controleer wat je hebt gelezen
Wat is de oprichtende arm GZ?
Waar of niet waar?
Beslis bij elke uitspraak voordat je het antwoord ziet.
Een positieve GZ geeft een oprichtend moment; een negatieve GZ geeft een kantelend moment.
Oprichtend moment = waterverplaatsing × GZ.
Een brede boot kan nooit omslaan.
Als de boot helt, verschuift G naar de lage kant.
Praktijkgeval en examentips
Situatie
Na een windvlaag richt je kielboot zich weer op. Een bemanningslid zegt dat dit bewijst dat zware voorraden veilig op het kajuitdak kunnen staan. Ben je het daarmee eens?
Toon het antwoord
Nee. Het oprichten laat zien dat het oprichtend moment het resterende hellende moment in die vlaag overwon. Het bewijst niet dat elke belading veilig is. Voorraden hoger zetten verhoogt G en verkleint GZ bij dezelfde helling. Houd zware voorraden laag.
Examentips
- Helling verplaatst B naar de lage kant; als niets aan boord verschuift, blijft G op dezelfde plek in de boot.
- GZ = oprichtende arm. Oprichtend moment = waterverplaatsing × GZ.
- Vormstabiliteit komt van breedte; gewichtsstabiliteit van een laag G (ballast).
- Bij dezelfde belading en 20° helling geeft een hoger G een kleinere GZ.