Beslis · Vier situaties op het water. Beslis eerst, lees dan waarom.
Oefengegevens: een vaste brug heeft 3,50 m vrije hoogte bij kanaalpeil. Het water staat nu 0,20 m lager. Wat is de actuele vrije hoogte?
De kern
- Een peil is geen diepteLees eerst het vergelijkingsvlak en vergelijk daarna de actuele waterstand met het referentiepeil.
- NAP is een vast vergelijkingsvlak; een peilschaal geeft de waterstand ten opzichte van het aangegeven vlak.
- Kanaalpeil en seizoenspeilen geven het aangehouden of nagestreefde peil; stuwpeil kan ook het feitelijke peil in een stuwpand zijn.
- Verschil = actuele waterstand − referentiepeil. Gebruik voor beide hetzelfde vlak.
- Hoger water, lagere brughoogteActuele vrije hoogte = opgegeven hoogte bij het referentiepeil − het waterstandsverschil.
- Water 0,30 m lager? Dan heb je onder een vaste brug 0,30 m meer ruimte.
- Een hoogteschaal geeft de actuele vrije hoogte direct; geen tweede waterstandscorrectie.
- Controleer op welk deel van de opening de schaal betrekking heeft: BPR bijlage 7, G.5.
- Vergelijk met je werkelijke scheepshoogte en houd een passende marge voor de omstandigheden.
- Hoger water, meer diepteActuele diepte = kaartdiepte + het waterstandsverschil ten opzichte van het kaartpeil.
- Water 0,25 m lager? Dan is de actuele diepte 0,25 m minder dan de kaartdiepte.
- Ruimte onder de kiel = actuele diepte − diepgang.
- Controleer plaatselijke ondiepten en actuele informatie; BPR art. 1.06 verlangt dat schip en vaarweg bij elkaar passen.
- Schaal, legenda en berichtenMeet langs de vaarroute en gebruik de legenda en actuele vaarweginformatie.
- 1 : 25.000 betekent 1 centimeter = 250 meter; 1 : 50.000 betekent 1 centimeter = 500 meter.
- Zoek kaarttekens, eenheden en het peil van de kaartgegevens op.
- Raadpleeg nautische boekwerken en controleer actuele stremmingen en bediening bij de beheerder.
- Lees het weer voor jouw tochtControleer gebied en vaartijd, gemiddelde wind, windstoten, buien en zicht.
- Gebruik een actueel weerbericht via bijvoorbeeld KNMI, radio of beschikbare marifooninformatie; blijf het volgen.
- Code geel: kans op gevaarlijk weer. Oranje: grote kans op gevaarlijk weer met grote gevolgen. Rood: weeralarm.
- De kleur vertelt geen vast Beaufortgetal. Lees het verwachte gevaar, het gebied en het tijdvak.
- Slecht zicht op een vaarweg uit BPR bijlage 9 en geen radarvaart mogelijk? Naar de dichtstbijzijnde geschikte ligplaats: art. 6.29 lid 3.
- Richting en druk uit elkaar houdenWind komt uit de genoemde richting; ruimend en krimpend beschrijven de draaiing.
- Ruimend is met de klok mee; krimpend is tegen de klok in.
- Lucht heeft de neiging van hoge naar lage druk te stromen. Op het noordelijk halfrond draait wind rond laag tegen de klok in en rond hoog met de klok mee.
- Isobaren dicht bijeen: meestal meer wind. Een barometer meet luchtdruk in hPa.
- Dalende druk kan onrustiger weer aankondigen; stijgende druk garandeert geen goed zicht.
- Beaufort van 0 tot 125 Bft is vrij krachtig; 6 Bft is krachtig: wees met een kleine boot extra voorzichtig.
- 0 windstil (KNMI: stil); 1–2 zwak; 3–4 matig; 5 vrij krachtig; 6 krachtig.
- 7 hard; 8 stormachtig; 9 storm; 10 zware storm; 11 zeer zware storm; 12 orkaan.
- Windmetingen: gemiddelde over 10 minuten. KNMI-marifoonverwachting: uurgemiddelde wind. Windstoten kunnen veel sterker zijn.
- Een open meer kan veel ruwer zijn dan beschut water. 5–6 Bft is geen wettelijke vertrekgrens.
Controleer wat je hebt gelezen
Wat bedoelt een waterstandsbericht met NAP?
Meer hierover
Volledige uitleg en lessen
Onderwerp 1 van 6
Eerst het vergelijkingsvlak, dan de waterstand
Een hoogte heeft pas betekenis als je weet vanaf welk vlak die is gemeten.
NAP betekent Normaal Amsterdams Peil. Het is een vast vergelijkingsvlak voor hoogtemetingen. NAP is niet het wateroppervlak van vandaag. Een waterstand van NAP −0,30 m betekent: het water staat 30 centimeter onder NAP.
Kanaalpeil is het peil dat voor een kanaal of kanaalpand wordt aangehouden. Een stuw helpt het waterpeil aan de bovenstroomse kant te regelen. Dat deel van het vaarwater heet het stuwpand. Stuwpeil is het feitelijke of nagestreefde peil op een bepaalde plaats in dat stuwpand. Zomerpeil en winterpeil zijn de peilen die de beheerder voor die perioden nastreeft. Neem niet aan dat zomerpeil overal hoger ligt dan winterpeil. Controleer het plaatselijke peilbesluit of de informatie van de beheerder.
De actuele waterstand is de gemeten stand op een bepaalde plaats en tijd. Die kan afwijken van het streefpeil, bijvoorbeeld door regen, droogte of wind. Een peilschaal toont de waterstand ten opzichte van het aangegeven vergelijkingsvlak, vaak NAP. Kijk dus naar het teken + of −, de eenheid, het vlak en het tijdstip van een meting.
Gebruik voor een som steeds hetzelfde vergelijkingsvlak. Trek eerst het referentiepeil van de actuele waterstand af. Dat verschil zegt hoeveel het water is gestegen of gedaald ten opzichte van het peil bij de kaartgegevens. Alle rekengetallen in dit blok zijn verzonnen oefengegevens, geen actuele vaarweginformatie.
- Verschil = actuele waterstand − referentiepeil.
- Een positief verschil betekent hoger water; een negatief verschil betekent lager water.
- Een streefpeil is geen garantie voor de actuele waterstand.
Onderwerp 2 van 6
Brughoogte en diepte: hetzelfde verschil, andersom toepassen
Bij een vaste brug en een onveranderde bodem geeft hoger water minder ruimte onder de brug, maar meer water boven de bodem.
Bij lager water is het andersom. Staat de doorvaarthoogte op de kaart gegeven bij een referentiepeil? Dan geldt: actuele doorvaarthoogte = opgegeven doorvaarthoogte − het waterstandsverschil. Dat is ook: opgegeven doorvaarthoogte + referentiepeil − actuele waterstand. Alle peilen moeten daarbij op hetzelfde vlak zijn gebaseerd.
Voorbeeld: de brug heeft 3,60 m vrije hoogte bij kanaalpeil NAP +0,40 m. Het water staat nu op NAP +0,10 m. Het verschil is +0,10 − (+0,40) = −0,30 m: het water staat 0,30 m lager. De vrije hoogte is 3,60 − (−0,30) = 3,90 m. Staat het water juist op NAP +0,65 m? Dan is de vrije hoogte 3,60 − 0,25 = 3,35 m.
Voor de diepte geldt: actuele diepte = kaartdiepte + het waterstandsverschil. Bij een kaartdiepte van 2,20 m onder hetzelfde kanaalpeil en een waterstand van NAP +0,10 m is de diepte 2,20 + (−0,30) = 1,90 m. Trek daar de diepgang van je schip van af om de ruimte onder de kiel te vinden. De kaartdiepte is een waterdiepte bij het vermelde peil; verwar die niet met een bodemhoogte ten opzichte van NAP.
Soms staat de hoogte van de onderkant van de brug zelf ten opzichte van NAP vermeld. Trek dan de actuele waterstand af van die hoogte. Voorbeeld: onderkant brug NAP +3,60 m, water NAP −0,20 m. De vrije hoogte is +3,60 − (−0,20) = 3,80 m. Dit is iets anders dan 3,60 m vrije hoogte bij een bepaald kanaalpeil.
Een hoogteschaal bij een brug werkt anders dan een peilschaal: je leest bij de waterlijn direct de actuele vrije hoogte af. Je corrigeert die aflezing niet nog eens voor de waterstand. Controleer op welk deel van de doorvaartopening de schaal betrekking heeft. Referentietekens wijzen die plaats aan. Zonder zulke tekens geldt het laagste punt binnen het normaal bruikbare breedteprofiel (BPR bijlage 7, G.5). Vergelijk met de werkelijke hoogte van je schip, inclusief kap en uitstekende delen. Houd ruimte voor beweging en onzekerheid. Je schip moet bij vaarweg en brug passen (BPR art. 1.06); passende voorzorgsmaatregelen volgen uit art. 1.04. Er is in deze sommen geen vaste wettelijke veiligheidsmarge.
Lees een schaal waar het water de schaal raakt. Controleer eerst wat de cijfers en tussenstreepjes betekenen. De hoogteschaal uit BPR bijlage 7, G.5 heeft blokken van 1 meter, soms onderverdeeld in halve meters en decimeters. Bij een gewone peilschaal nemen de waarden naar boven toe: hoger water geeft een hogere stand. Bij een hoogteschaal nemen de waarden naar beneden toe: lager water geeft meer vrije hoogte. Voorbeeld: bij streepjes van 0,10 m is twee streepjes boven NAP −0,50 m een waterstand van NAP −0,30 m.
- Hoger water: brughoogte eraf, diepte erbij. Lager water: brughoogte erbij, diepte eraf.
- Peilschaal = waterstand; hoogteschaal = actuele vrije doorvaarthoogte.
- Ruimte boven je schip = actuele vrije hoogte − scheepshoogte boven water.
- Ruimte onder de kiel = actuele diepte − diepgang.
Onderwerp 3 van 6
Een waterkaart lezen en de vaarroute voorbereiden
De schaal vertelt hoeveel de kaart is verkleind.
Bij 1 : 25.000 is 1 centimeter op de kaart 25.000 centimeter buiten: 250 meter. Een route van 6 centimeter is dan 1.500 meter, dus 1,5 km. Meet langs de route die je werkelijk vaart, ook door bochten. Een rechte lijn over land of ondiepte is geen vaarafstand.
Zoek onbekende kaarttekens in de legenda op. Controleer de eenheden en het vergelijkingsvlak van diepten en brughoogten. De betekenis en opmaak kunnen per kaart verschillen. Een brughoogte bij kanaalpeil is iets anders dan de hoogte van de onderkant van een brug ten opzichte van NAP. Lees de toelichting voordat je rekent.
Gebruik een bijgewerkte kaart en passende nautische publicaties of een wateralmanak voor vaarweggegevens, brug- en sluisbediening en contactgegevens. Controleer daarnaast de actuele berichten aan de scheepvaart, bedieningstijden, stremmingen en waterstanden bij de vaarwegbeheerder. Een kaart van vorig jaar vertelt niet of een brug vandaag wordt bediend. De algemene Academy-lessen over kaarten gebruiken ook internationale voorbeelden. Neem het vergelijkingsvlak van zo'n voorbeeld niet automatisch over op een Nederlandse binnenwaterkaart.
- 1 : 50.000: 1 centimeter is 500 meter. Bij 1 : 25.000 zie je doorgaans meer detail.
- Legenda voor kaarttekens; kaarttoelichting voor eenheden en peilen.
- Kaart en boekwerk voor de voorbereiding; actuele beheerdersinformatie voor wijzigingen.
Onderwerp 4 van 6
Windrichting, luchtdruk en veranderingen
Wind noemen we naar de richting waaruit hij komt.
Een westenwind komt uit het westen en waait naar het oosten. Ruimende wind draait met de klok mee, bijvoorbeeld van zuid via zuidwest naar west. Krimpende wind draait tegen de klok in, bijvoorbeeld van west via zuidwest naar zuid. Deze woorden zeggen iets over richting, niet over toenemende of afnemende windkracht.
Verschillen in luchtdruk brengen lucht in beweging: lucht heeft de neiging van hoge naar lage druk te stromen. Door de draaiing van de aarde loopt die stroming niet rechtstreeks naar het centrum. Op het noordelijk halfrond draait de wind rond een lagedrukgebied tegen de klok in en bij de grond naar binnen. Rond een hogedrukgebied draait hij met de klok mee en bij de grond naar buiten.
Isobaren verbinden plaatsen met gelijke luchtdruk op een weerkaart. Dicht bij elkaar liggende isobaren betekenen een groot drukverschil over korte afstand: meestal meer wind. Een barometer meet luchtdruk in hectopascal, hPa. Dalende druk kan wijzen op een naderend lagedrukgebied en onrustiger weer. Stijgende druk kan wijzen op rustiger weer, maar garandeert geen zon of goed zicht. Kijk naar de ontwikkeling én naar het weerbericht.
- Windrichting = waar de wind vandaan komt.
- Ruimend: met de klok mee. Krimpend: tegen de klok in.
- Noordelijk halfrond: rond laag tegen de klok in, rond hoog met de klok mee.
Onderwerp 5 van 6
Beaufort, waarschuwingen en zicht: je vertrekbesluit
Bekijk vóór vertrek een actueel weerbericht voor je vaargebied en de uren waarin je op het water bent.
Dat kan via de KNMI-website of -app, radio en beschikbare weerinformatie via de marifoon. Controleer onderweg opnieuw. Let op gemiddelde wind, windstoten, draaiing van de wind, buien, onweer en zicht. Een regenradar toont neerslag; hij vervangt niet de volledige verwachting.
Het KNMI geeft voor zijn maritieme waarschuwingsgebieden een windwaarschuwing als het 6 Bft of meer verwacht. Dat is een ander bericht dan code geel, oranje of rood. Controleer welk gebied erbij hoort; zo'n kustbericht is niet automatisch de verwachting voor jouw binnenwater. Het marifoonbericht noemt onder meer windrichting, windkracht, neerslag en zicht per gebied en tijdvak.
De schaal van Beaufort loopt van 0 tot en met 12. Volgens de KNMI-benamingen: 0 stil (windstil); 1 en 2 zwak; 3 en 4 matig; 5 vrij krachtig; 6 krachtig; 7 hard; 8 stormachtig; 9 storm; 10 zware storm; 11 zeer zware storm; 12 orkaan. Bij windmetingen wordt de windkracht bepaald uit de gemiddelde windsnelheid over 10 minuten. De KNMI-marifoonverwachting gebruikt uurgemiddelde wind. Windstoten zijn korte uitschieters en kunnen veel sterker zijn.
Neem bij een kleine boot vanaf 5–6 Bft extra voorzichtigheid in acht. Dit is geen wettelijke vertrekgrens en geen garantie dat minder wind altijd veilig is. Je schip, ervaring, route en de lengte waarover de wind vrij over het water waait bepalen mede de golven en het risico. Op een open meer kan het veel ruwer zijn dan in een beschut kanaal. Kies zo nodig beschut water of stel de tocht uit.
KNMI code geel betekent kans op gevaarlijk weer: let extra op. Code oranje betekent grote kans op gevaarlijk weer met grote gevolgen. Code rood is een weeralarm voor extreem weer met grote maatschappelijke gevolgen. Lees altijd voor welk verschijnsel, gebied en tijdvak de waarschuwing geldt. Een kleurcode is geen Beaufortgetal. Mist, neerslag of nevel kunnen het zicht beperken. Je eigen positie op een kaartscherm zegt niets over schepen die je door mist niet ziet. Met je pleziervaartuig moet je op de vaarwegen uit BPR bijlage 9 bij slecht zicht op radar varen; kun je dat niet, dan moet je op de dichtstbijzijnde geschikte plaats gaan stilliggen (BPR art. 6.29 lid 3). Een telefoon met een kaart vervangt die radarvaart niet.
- Lees de verwachting voor plaats én vaartijd, en blijf wijzigingen volgen.
- Beaufort beschrijft de gemiddelde wind; kijk ook naar windstoten.
- Geen waarschuwing betekent niet dat elke boot veilig kan vertrekken.
- Bepaal vóór vertrek een beschutte uitwijkplek en stel bij twijfel je tocht uit.
Onderwerp 6 van 6
Oefen en ga verder
De beste plekken om dit onderdeel te oefenen. Als je klaar bent, breng één tik je terug naar de cursus.
- Gegevens en vergelijkingsvlakken op een kaartLes
- Nautische publicaties gebruikenLes
- Je vaarroute voorbereidenLes
- Afstanden en eenhedenLes
- Hoge en lage drukLes
Alle lessen per punt van de examenstof
- C1c Het NAP en andere vergelijkingsvlakken: kanaalpeil, stuwpeil, zomer- en winterpeil en de actuele waterstand
- C1d Diepten en brughoogten: peilschalen en hoogteschalen aflezen en rekenen
- C1e Waterkaarten en nautische boekwerken: schaal, afstanden, kaarttekens en legenda
- C2 Elementaire meteorologie: weerberichten, wind, luchtdruk, zicht en Beaufort