Vaarregels: koers houden, ontmoeten en oplopen

Onderwerp 1 van 6

Eerst kijken, dan handelen

Goed zeemanschap begint met vooruitkijken.

Je neemt ook voorzorgsmaatregelen als er geen aparte regel voor de situatie is. Voorkom gevaar voor mensen, schade en hinder voor de scheepvaart. Vereisen bijzondere omstandigheden een afwijking van de regels voor de veiligheid of goede orde? Dan moet je afwijken volgens goed zeemanschap (BPR art. 1.04 en 1.05).

Ontmoeten betekent dat je elkaar recht of vrijwel recht tegemoet vaart. Bij oplopen nader je van meer dan 22°30′ achterlijker dan dwars van het andere schip: schuin van achteren of recht van achteren. Voorbijlopen is de hele manoeuvre tot de schepen volledig vrij van elkaar zijn. Opvarend is richting de bronnen van de rivier; afvarend is de andere kant op (BPR art. 6.01).

Bij kruisende koersen nader je elkaar onder een andere hoek: het is geen ontmoeten en geen oplopen. Twijfel je tussen kruisen en ontmoeten of oplopen? Ga dan uit van ontmoeten of oplopen. Een vertrekkend schip gaat varen nadat het heeft stilgelegen of was vastgevaren. In hoofdstuk 6 tellen een sleep, duwstel of gekoppeld samenstel van uitsluitend kleine schepen ook als klein schip. Dat geldt ook voor een amfibievoertuig, ongeacht zijn afmetingen en gebruik (BPR art. 6.01).

Ontmoeten en voorbijlopen mogen alleen als er genoeg ruimte is, ook gezien het overige verkeer. Moet je voorrang verlenen? Verander op tijd je koers of snelheid en laat de ander genoeg ruimte. Vermijd voor zijn boeg langs varen. Het andere schip houdt koers en snelheid. Als een aanvaring door jouw manoeuvre alleen niet meer te voorkomen is, moet dat schip ook handelen (BPR art. 6.03 lid 1 en 3–5).

Heb je recht op medewerking, dan mag je de ander niet tot een plotselinge, sterke manoeuvre dwingen. De ander werkt zo veel mogelijk mee. Een snel schip moet onder het BPR aan alle andere schepen voorrang verlenen. Dat is een groot motorschip dat meer dan 40 km/u door het water kan varen; een snelle motorboot is een andere categorie (BPR art. 6.03 lid 6–7, 6.02 en 1.01 A.5° en A.17°).

• Bakboord is links en stuurboord is rechts, gezien naar de boeg.
• Een veilige koers verander je niet zo dat alsnog aanvaringsgevaar ontstaat.
• Voorrang krijgen ontslaat je nooit van de plicht een aanvaring te helpen voorkomen.

Onderwerp 2 van 6

Elkaar tegemoet: stuurboordwal eerst

Onder de hoofdregel van BPR art. 6.04 kijk je bij aanvaringsgevaar eerst wie de stuurboordszijde van het vaarwater volgt.

Het schip dat dat niet doet, verleent voorrang aan het schip dat dat wel doet. Deze regel komt vóór de verdeling naar klein of groot, motor of zeil. Volgt geen van beide die zijde? Dan verleent klein voorrang aan groot (lid 2–3). Ontmoeten twee grote motorschepen, of een groot motorschip en een groot zeilschip, elkaar zonder dat een van beide de stuurboordszijde volgt? Dan wijken beide naar stuurboord uit. Bij twee grote zeilschepen zonder stuurboordwal verleent stuurboordsboeg voorrang aan bakboordsboeg (lid 4–5).

Volgen twee kleine schepen geen van beide de stuurboordszijde, dan kijk je naar hun voortbeweging. Twee kleine motorschepen wijken allebei naar stuurboord uit en passeren bakboord op bakboord. Twee kleine roeiboten doen dat ook. Een klein motorschip verleent voorrang aan een klein zeilschip of een klein schip op spierkracht. Spierkracht verleent voorrang aan zeil (BPR art. 6.04 lid 7–9).

Bij twee kleine zeilschepen die geen van beide de stuurboordszijde volgen, verleent het schip over stuurboordsboeg voorrang aan het schip over bakboordsboeg. Over stuurboordsboeg betekent: het grootzeil staat aan stuurboord. Meestal komt de wind dan van bakboord. Over bakboordsboeg staat het grootzeil aan bakboord. Vaart een zeilboot onder zeil en gebruikt hij ook de motor voor de voortstuwing, dan is het een motorschip (BPR art. 6.04 lid 6 en 1.01 A.15°).

Een groot schip kan voor een bestemming aan zijn bakboordszijde, of bij vertrek vanaf die zijde, vragen om stuurboord op stuurboord te passeren. Het moet eerst nagaan of dat veilig kan. Overdag toont het daarvoor aan stuurboord een lichtblauw bord met een wit flikkerlicht. 's Nachts is het witte flikkerlicht verplicht en het bord niet. Een klein schip verleent dan voorrang, bij voorkeur door te passeren zoals gevraagd. Bij dreigend misverstand geeft het grote schip twee korte stoten; het andere schip antwoordt met twee korte stoten. Kun je niet voldoen, dan geef je een reeks zeer korte stoten. Beide schepen moeten gevaar voorkomen (BPR art. 6.04a).

Een tegemoetkomend groot schip moet aan die passeerwens voldoen. Heeft het de blauwe-bordtekens aan boord, dan moet het die ook tonen (BPR art. 6.04a lid 4).

Op de Geldersche IJssel van de IJsselkop tot de stadsbrug te Kampen en op de BPR-gedeelten van de Maas met aansluitend de Bergsche Maas tot Heusden geldt BPR art. 6.05 in plaats van art. 6.04 en 6.04a. Een opvarend groot schip laat een geschikte weg vrij voor een afvarend schip. Laat het die aan zijn stuurboord vrij, dan toont het de blauwe-bordtekens. Een afvarend klein schip verleent toch voorrang aan het opvarende grote schip, liefst via de vrijgelaten zijde. Een opvarend klein schip verleent voorrang aan een afvarend groot schip. Voor twee kleine schepen gelden hier weer de regels over stuurboordwal en voortbeweging. Voor een snel schip tegenover een ander schip blijft art. 6.02 gelden.

Laat het opvarende grote schip op die riviergedeelten de weg aan bakboord vrij, dan toont het geen teken. Bij dreigend misverstand geeft het één korte stoot voor bakboord op bakboord, of twee korte stoten voor stuurboord op stuurboord. Een afvarend groot schip moet de vrijgelaten zijde volgen en de getoonde tekens en gegeven geluidsseinen herhalen (BPR art. 6.05 lid 3–6).

• Onder BPR art. 6.04: stuurboordwal → klein/groot → voortbeweging.
• Bakboord op bakboord: het andere schip gaat langs jouw linkerzijde.
• Stuurboord op stuurboord: het andere schip gaat langs jouw rechterzijde.
• Een blauw bord geeft een passeerwens aan; kies als klein schip een veilige manier om ruimte te geven.

Onderwerp 3 van 6

Een engte of een langzamer schip

Een engte is een plek waar het vaarwater te smal is om elkaar met twee schepen of samenstellen voorbij te varen.

Ook een vak dat met een verkeersteken als engte is aangeduid en de doorvaartopening van een geopende beweegbare brug gelden als engte. Dat geldt ook voor een sluis of stuw die aan beide kanten openstaat en twee groene vaste lichten boven elkaar toont. Vaar een engte zonder onnodig oponthoud door; voorbijlopen is verboden. Heb je geen vrij uitzicht, geef dan vóór het binnenvaren één lange stoot. Herhaal die zo nodig tijdens het doorvaren, vooral bij een lange engte (BPR art. 6.07 lid 1, 3 en 4).

Regelen tekens de doorvaart, volg dan die regeling. Anders verleent bij stroom het tegen stroom varende schip voorrang aan het voor stroom varende schip. Zonder stroom verleent klein voorrang aan groot (BPR art. 6.07 lid 2, 5 en 6).

Twee kleine schepen zonder stroom? Bij twee motorschepen wacht het schip met de hindernis of de binnenbocht aan stuurboord. Hetzelfde geldt voor twee schepen op spierkracht. Motor verleent voorrang aan spierkracht. Motor en spierkracht verlenen voorrang aan een zeilschip dat de engte bezeild heeft: het kan er zonder opkruisen doorheen zeilen. Heeft het zeilschip de engte niet bezeild, dan verleent het juist voorrang aan een ander klein schip. Hebben twee zeilschepen de engte bezeild, dan verleent stuurboordsboeg voorrang aan bakboordsboeg (BPR art. 6.07 lid 8).

Wil je een langzamer schip voorbijlopen? Controleer eerst of dat zonder gevaar kan. Een klein schip dat wordt opgelopen, moet het voorbijlopen waar nodig en mogelijk vergemakkelijken. Het vermindert zo nodig snelheid, zodat de manoeuvre veilig en vlot verloopt en ander verkeer niet wordt gehinderd. In beginsel passeer je aan bakboord van het andere schip; aan zijn stuurboord mag ook als er ruimte is (BPR art. 6.09 en 6.10 lid 1).

Loop je als klein zeilschip een ander zeilschip op, passeer dan zo mogelijk aan loef: de kant waar de wind vandaan komt. Een klein schip dat door een zeilschip wordt opgelopen, werkt waar mogelijk mee aan voorbijlopen aan loef (BPR art. 6.10 lid 2–3).

• Voor stroom krijgt in een ongeregelde engte voorrang op tegen stroom.
• Hindernis aan stuurboord is een regel voor de genoemde gelijke soorten kleine schepen zonder stroom, geen algemene regel voor alle ontmoetingen.
• Meer snelheid geeft je geen recht om een onveilige inhaalmanoeuvre te beginnen.

Onderwerp 4 van 6

Hoofdstuk 9: extra regels op drukke vaarwegen

BPR hoofdstuk 9 geldt op de bedoelde rijksvaarwegen en de andere in bijlage 10 genoemde vaarwegen (art. 9.01).

Voor de afzonderlijke regels staan er aparte vaarwegenlijsten. Je hoeft die lijsten voor KVB1 niet uit je hoofd te kennen, maar wel de uitzonderingen op de stuurboordwalplicht.

Op de vaarwegen van bijlage 15 onder a moet je kleine schip een motor hebben die meteen te gebruiken is en minstens 6 km/u door het water kan handhaven. Dat is een eis aan de motor, geen verplichte vaarsnelheid. Je moet er zo veel mogelijk de stuurboordszijde van het vaarwater houden. Waal, Boven-Rijn, Geldersche IJssel, Neder-Rijn en Pannerdensch Kanaal zijn van die laatste plicht uitgezonderd (BPR art. 9.04 lid 1–2).

De CBR-afbakening noemt ook de Maas en de Lek als rivieren zonder deze stuurboordwalplicht: zij staan als zodanig niet in bijlage 15 onder a. Let op: de Gekanaliseerde Maas van Maastricht tot Borgharen staat daar wel apart in. Ook de Oude Maas en de Nieuwe Maas zijn afzonderlijk genoemde vaarwegen. Lees dus altijd de precieze vaarwegnaam. Geen stuurboordwalplicht betekent niet dat je anderen mag hinderen.

Op de vaarwegen van bijlage 15 onder a mag je niet opkruisen: tegen de wind in zeilen met telkens een andere boeg. Art. 9.04 lid 3 verbiedt daarmee niet elk oversteken. De motoreis geldt niet voor een schip dat voor spierkracht is bestemd en ook echt zo vaart, behalve ten westen van de sluizen te IJmuiden. Daar kan de bevoegde autoriteit ontheffing verlenen. Op de vaarwegen van bijlage 15 onder b moet een varend én een geankerd klein schip bij slecht zicht een goed werkende radarreflector voeren (BPR art. 9.04 lid 3–6).

Op de vaarwegen van bijlage 14 onder a is ligplaats nemen, dus ankeren en meren, verboden. Op de vaarwegen van onderdeel b geldt dat verbod niet voor een klein schip op een veilige plek buiten het doorgaande vaarwater (BPR art. 9.03 lid 1 en 5).

Op de doorgaande gedeelten van de vaarwegen van bijlage 16 mag je niet met een zeilplank varen. Varen met een door een vlieger voortbewogen plank of klein schip is verboden, behalve overdag op daarvoor aangewezen vaarwegen (BPR art. 9.05).

Heb je een marifoon aan boord, dan moet je op de vaarwegen van bijlage 9 en 10 uitluisteren op het aangewezen kanaal en zo nodig meedoen aan de communicatie. Deze plicht geldt ook voor een klein schip dat de in art. 9.07 lid 3 bedoelde gevaarlijke of schadelijke stoffen vervoert (BPR art. 9.07 lid 4).

• Art. 9.04 lid 2: vijf genoemde rivieren uitgezonderd van de stuurboordwalplicht.
• Maas en Lek: let op de afbakening en op afzonderlijk genoemde vaarweggedeelten.
• Een uitzondering op rechts houden is geen algemene vrijstelling van hoofdstuk 9.

Onderwerp 5 van 6

RPR: als klein schip laat je ruimte

Op de Boven-Rijn, Waal, het Pannerdensch Kanaal, de Neder-Rijn en Lek geldt het RPR.

De Geldersche IJssel hoort niet bij dit RPR-gebied. Gebruik daar het BPR. De aanvullende bepalingen van BPR art. 9.04 werken ook op de bedoelde RPR-vaarwegen, voor zover de betreffende vaarwegenlijst ze noemt; de stuurboordwalplicht geldt er niet voor kleine schepen.

Onder RPR art. 6.02 moet een alleenvarend klein schip een ander, niet-klein schip de ruimte laten om koers te houden en te manoeuvreren. Hetzelfde geldt voor een sleep of gekoppeld samenstel dat uitsluitend uit kleine schepen bestaat. Je kunt tegenover zo'n ander schip dus geen aanspraak op voorrang maken omdat je de stuurboordwal houdt, zoals bij de hoofdregel van BPR art. 6.04.

RPR art. 6.02 lid 2 bepaalt welke gewone vaarregels niet voor of tegenover kleine schepen gelden. Zo hoeft een groot schip het voorbijlopen door een klein schip niet te vergemakkelijken. Je kunt dat dus niet eisen. Wel moet je begrijpen wat grote schepen bij ontmoeten doen: volgens RPR art. 6.04 lid 1–3 laat het opvarende schip een geschikte weg vrij voor het afvarende schip. Vrijlaten aan bakboord gebeurt zonder teken. Vrijlaten aan stuurboord gebeurt overdag met het lichtblauwe bord en witte flikkerlicht aan stuurboord; 's nachts is het witte flikkerlicht voldoende. Als klein schip blijf je ruimte laten en stem je je vaart daarop af.

Voor kleine schepen onderling geldt RPR art. 6.02a. Motor wijkt voor zeil en spierkracht; spierkracht wijkt voor zeil. Twee kleine motorschepen die elkaar met aanvaringsgevaar naderen, wijken bij recht of vrijwel recht tegen elkaar insturen allebei naar stuurboord. Bij gewone kruisende koersen wijkt het schip dat het andere aan stuurboord heeft. Bij keren, vertrekken en een samenkomst van vaarwateren gelden aparte regels.

Twee kleine zeilschepen met aanvaringsgevaar over verschillende boegen: stuurboordsboeg wijkt voor bakboordsboeg. Over dezelfde boeg wijkt loef voor lij. Zeil je over stuurboordsboeg en kun je bij een zeilschip aan je loefzijde de boeg niet vaststellen, dan wijk je uit. Het RPR bepaalt de loefzijde als de zijde tegenover het gezette grootzeil (RPR art. 6.02a lid 4).

Het RPR zegt ook dat je als klein zeilschip een ander klein zeilschip aan loef moet voorbijlopen. Dat is strenger dan het BPR, dat hiervoor ‘zo mogelijk’ gebruikt. Je mag als klein schip niet zo opkruisen dat een ander klein schip dat zijn stuurboordwal houdt, moet uitwijken (RPR art. 6.02a lid 4–5). De Academy-lessen geven een algemene basis. Gebruik voor deze Nederlandse binnenwateren steeds de BPR- of RPR-regel uit dit blok; een internationale COLREG-les vervangt die niet.

• BPR: art. 6.02 gaat over snelle schepen; het BPR heeft geen art. 6.02a.
• RPR: art. 6.02 gaat over klein tegenover niet-klein; art. 6.02a gaat over kleine schepen onderling.
• Kijk bij een blauw bord naar de stuurboordszijde van het schip dat het bord toont.

Onderwerp 6 van 6

Oefen en ga verder

De beste plekken om dit onderdeel te oefenen. Als je klaar bent, breng één tik je terug naar de cursus.

• Nederlandse vaarregelsLes
• Voorbereiden met vaarwegpublicatiesLes