Vaarbewijs, wetten en de schipper

Onderwerp 1 van 6

Begin bij je boot en je vaargebied

Welkom! Je hoeft nog geen wetten te kennen.

Begin met drie vragen: hoe lang is je boot, hoe snel kan hij door het water en waar wil je varen? De Binnenvaartwet regelt de vaarbewijsplicht. Zonder het voor de gezagvoerder vereiste geldige vaarbewijs mag je het schip niet gebruiken (BVW art. 25). Een klein vaarbewijs wordt pas afgegeven vanaf 18 jaar (BVW art. 27 lid 1a). Dat is de leeftijd voor het vaarbewijs, niet een algemene minimumleeftijd om een boot te mogen sturen.

BVB art. 16 geeft de grenzen voor het klein vaarbewijs. De voorbeelden met pleziervaartuigen gaan hier over gewone recreatieboten waarbij lengte × breedte × diepgang minder dan 100 m³ is. Controleer voor een bijzonder schip ook art. 14. Voor een pleziervaartuig van 15 meter tot minder dan 25 meter heb je een klein vaarbewijs nodig. Voor een schip korter dan 15 meter geldt dat ook als het op eigen motorkracht sneller dan 20 km/u door het water kan. Het gaat om wat de boot kan, ook als je vandaag langzaam vaart. Dit geldt ook voor een e-foil, jetski of waterscooter die sneller dan 20 km/u kan. Precies 20 km/u is niet sneller dan 20 km/u.

De Binnenvaartwet laat de soorten vaarbewijs en hun geldigheid uitwerken in verdere regels (BVW art. 25 lid 1 en 2). BVB art. 14 stelt in beginsel een kwalificatiecertificaat schipper verplicht vanaf 20 meter. Het noemt ook schepen waarvan lengte × breedte × diepgang minstens 100 m³ is en bijzondere categorieën, zoals passagiersschepen en drijvende werktuigen. Voor pleziervaartuigen korter dan 25 meter geldt een uitzondering op die lengtegrens. BVB art. 16 noemt daarnaast schepen van 15 tot minder dan 20 meter buiten de daar uitgezonderde categorieën. Een kwalificatiecertificaat schipper is ook geldig voor schepen waarvoor een klein vaarbewijs nodig is.

Niet ieder schip onder 25 meter mag dus met een klein vaarbewijs worden gevoerd. Voor bijvoorbeeld passagiersschepen en beroepsmatige sleep- en duwboten gelden andere eisen. Voor sleep-, duw- en sleepduwboten van 15 tot minder dan 25 meter die uitsluitend als pleziervaartuig worden gebruikt, noemt art. 16 wel het klein vaarbewijs.

Vanaf 25 meter valt een pleziervaartuig buiten het klein vaarbewijs. Voor pleziervaartuigen van 25 tot 40 meter noemt het CBR het Groot pleziervaartbewijs. Het oude BVB art. 15 over het beperkt groot vaarbewijs is vervallen.

KVB1 is het klein vaarbewijs voor rivieren, kanalen en meren. De Gouwzee hoort daarbij. KVB2 is het klein vaarbewijs voor alle binnenwateren. Voor een vaarbewijsplichtige boot heb je KVB2 nodig op het IJsselmeer, Markermeer, IJmeer, de Waddenzee, Oosterschelde, Westerschelde en Eems/Dollard (BVB art. 16 lid 2–4; vaargebieden volgens het CBR).

• Pleziervaartuig: een schip voor sport of vrije tijd. Een duwboot is bestemd of wordt gebruikt om schepen te duwen, een sleepboot om ze te slepen; een sleepduwboot om te slepen of te duwen. Deze boten zijn niet bestemd om zelf goederen te vervoeren (BVB art. 1).
• Passagiersschip volgens het BVB: een binnenschip voor bedrijfsmatig vervoer van meer dan twaalf personen buiten de bemanning, behalve een veerpont of veerboot (BVB art. 1).
• Bedrijfsmatig vervoer omvat vervoer voor een bedrijf of beroep, vervoer van eigen bedrijfsgoederen en slepen of duwen met sleep-, duw- of sleepduwboten (BVW art. 1).
• Een binnenschip is bestemd voor de Nederlandse binnenwateren of vergelijkbare buitenlandse wateren, of is een drijvend werktuig. Binnenwateren liggen binnen de wettelijk aangewezen lijn langs de kust: ook sommige ruime wateren vallen daaronder (BVW art. 1).

Onderwerp 2 van 6

De schipper: nuchter, verantwoordelijk en behulpzaam

De Scheepvaartverkeerswet vormt de basis voor regels over varen, ligplaats nemen, verkeerstekens en verkeersaanwijzingen (SVW art. 4).

Artikel 27 verbiedt een varend schip te voeren of te sturen onder invloed van stoffen die je ongeschikt maken. Dat kan ook door medicijnen of drugs komen. De alcoholgrens is 0,5 promille in het bloed of 220 microgram per liter uitgeademde lucht: een hogere waarde is verboden. Als schipper mag je het sturen niet overlaten aan iemand van wie je weet of moet weten dat die door een stof niet goed kan sturen of de genoemde alcoholgrens overschrijdt.

Let op: SVW art. 27 heeft een eigen betekenis van klein schip. Het gaat daar om een schip korter dan 20 meter dat uitsluitend op spierkracht vaart, of een schip korter dan 5 meter dat uitsluitend zeilt of een motor gebruikt waarmee het niet sneller dan 6 km/u kan. Voor deze schepen koppelt lid 4 het verbod aan het belemmeren of dreigen te belemmeren van het verkeer. Een gewone motorkruiser valt niet zomaar onder deze uitzondering omdat hij volgens het BPR een klein schip is. Kies als schipper voor geen alcohol: ook onder de getalsgrens mag je niet ongeschikt zijn om te varen.

Bij de gevallen van SVW art. 35a kan je vaarbewijs worden ingevorderd. Je moet het dan op eerste vordering afgeven. Daarvoor moet een proces-verbaal worden opgemaakt wegens een overtreding als bedoeld in art. 35b lid 1. De gevallen zijn onder meer een ademalcoholgehalte boven 785 microgram per liter of bloedalcohol boven 1,8 promille, ernstig gevaar door snelheid, of ernstige kans op herhaling van zo’n overtreding. SVW art. 35b lid 1 maakt een ontzegging van de vaarbevoegdheid tot vijf jaar mogelijk in de daar genoemde gevallen, onder meer gevaarlijk varen met een snelle motorboot of daarmee varen onder invloed. Invordering van het document en ontzegging van de bevoegdheid zijn dus verschillende stappen.

Je schiet mensen in gevaar te hulp, voor zover je dat kunt zonder je eigen schip en opvarenden aan ernstig gevaar bloot te stellen. Dit geldt in het bijzonder na een aanvaring. Geef de andere betrokken schepen zo mogelijk je scheepsnaam, thuishaven, vertrekplaats en bestemming. Geef zo mogelijk ook inzage in het bewijs van inschrijving in het register (Wetboek van Koophandel art. 785). Hulp gaat niet alleen naar degene die volgens jou gelijk had.

• Als schipper heb je het gezag, ben je tijdens de vaart aan boord en zorg je voor naleving van het BPR, tenzij een regel die plicht aan iemand anders geeft. Bij een drijvend werktuig ben je ook aan boord als het werktuig in bedrijf is. De schipper van een schip in een samenstel volgt de aanwijzingen van de schipper van het samenstel en neemt ook zelf de nodige maatregelen. Bij een stilliggend schip zonder schipper draagt de exploitant de verantwoordelijkheden uit art. 1.02 lid 5a.
• Bemanningsleden volgen aanwijzingen binnen de verantwoordelijkheid van de schipper en werken ook uit zichzelf mee. Andere opvarenden volgen aanwijzingen voor veiligheid en goede orde. Wie tijdelijk zelfstandig koers en snelheid bepaalt, is zelf ook verantwoordelijk (BPR art. 1.03).
• Goed zeemanschap: voorkom gevaar en schade, ook als een regel niets over precies jouw situatie zegt. Je moet zo nodig van een regel afwijken als de bijzondere omstandigheden dat voor de veiligheid vereisen (BPR art. 1.04 en 1.05).

Onderwerp 3 van 6

BPR: leer de woorden en controleer je vertrek

Een schip is elk vaartuig dat geschikt is voor vervoer over water, ook een vaartuig zonder waterverplaatsing en een watervliegtuig.

Een klein schip is volgens BPR art. 1.01 in beginsel korter dan 20 meter. Je meet tussen de vaste voor- en achterkant van de romp, zonder boegspriet, papegaaistok en trimvlak. De wet noemt uitzonderingen: een schip dat een groot schip sleept, assisteert, duwt of langszijde meevoert; een passagiersschip; een veerpont op een vaarweg van klasse II of hoger; een vissersschip; en een duwbak. Een groot schip is ieder schip dat geen klein schip is. Een pleziervaartuig van 22 meter is dus een groot schip volgens het BPR, ook al kun je het met een klein vaarbewijs voeren.

Een motorschip gebruikt zijn mechanische middelen voor de voortbeweging. Een gesleept of geduwd schip waarvan de motor alleen de bestuurbaarheid verbetert, is daardoor geen motorschip. Een zeilschip vaart uitsluitend op de zeilen. Zeil je met de motor als voortstuwing erbij, dan ben je een motorschip. Een snelle motorboot is een klein schip dat op motorkracht sneller dan 20 km/u door het water kan. Een snel schip is iets anders: een groot motorschip dat sneller dan 40 km/u door het water kan (BPR art. 1.01).

Voor het sturen moet je bekwaam zijn. Onder het BPR geldt normaal 18 jaar voor een snelle motorboot en 16 jaar voor een groot schip, een ander klein motorschip of een zeilschip vanaf 7 meter. Voor een klein open motorschip korter dan 7 meter dat niet sneller dan 13 km/u kan, geldt 12 jaar. Voor andere gevallen, zoals een zeilschip korter dan 7 meter, noemt art. 1.09 lid 1 geen minimumleeftijd; de eis van bekwaamheid blijft gelden. Voor oefenen en deelnemen aan wedstrijden met snelle motorboten in verenigingsverband kan de bevoegde autoriteit onder voorwaarden ontheffing van de leeftijdseis geven (lid 2). De stuurman moet informatie kunnen ontvangen en geven, rondom voldoende uitzicht hebben en geluidsseinen kunnen horen. Zo nodig helpt een uitkijk of luisterpost (BPR art. 1.09 lid 4).

Controleer ook de kentekens. Een gewoon klein schip heeft aan de buitenzijde een scheepsnaam of kenspreuk, of de naam of gebruikelijke afkorting van de instelling waartoe het behoort, eventueel met een nummer. Gebruik goed leesbare, onuitwisbare Latijnse letters en Arabische cijfers, licht op donker of donker op licht. Daarnaast staan naam en woonplaats van de eigenaar op een opvallende plaats binnen of buiten. Op een bijboot volstaat een kenteken waaruit de eigenaar blijkt. Art. 2.02 lid 1 geldt niet voor schepen op spierkracht, zeilschepen korter dan 7 meter en snelle motorboten met het registratieteken van art. 8.02. Verwar deze kentekens niet met een verplicht vaarbewijs.

• Passagiersschip: een schip dat meer dan twaalf passagiers mag vervoeren. Vissersschip: een schip dat vist met vistuig dat de manoeuvreerbaarheid beperkt; een hengel aan boord maakt je boot niet zo'n schip (BPR art. 1.01).
• Zeegaand schip: een groot schip dat van zee komt of naar zee gaat op de vaarwegen van bijlage 11. Een bovenmaats schip behoort tot een aangewezen categorie die door diepgang of lengte aan een deel van de vaarweg is gebonden (BPR art. 1.01).
• Een duwboot is een motorschip in een duwstel, gebouwd of ingericht om de andere schepen voort te bewegen en te sturen. Duwbak: gebouwd of speciaal geschikt om te worden geduwd; zeeschipbak: een duwbak voor vervoer aan boord van een zeeschip én voor de binnenwateren. Een drijvend werktuig heeft werktuigen voor werk op de vaarweg of in een haven. Een veerpont is door de bevoegde autoriteit als zodanig aangemerkt en steekt voor zijn veerdienst de vaarweg over (BPR art. 1.01).
• Een sleep bestaat uit een of meer motorschepen die op een tros andere schepen, drijvende voorwerpen of drijvende inrichtingen voortbewegen. Een duwstel is een hecht samenstel met minstens één andersoortig schip vóór een duwboot; bij een gekoppeld samenstel liggen de schepen naast elkaar, geen vóór het voortstuwende motorschip. Ook een geassisteerd schip of stel met de assisterende motorschepen is een samenstel. Assisteren is helpen bij voortbeweging of sturen (BPR art. 1.01).
• Een zeilplank heeft een vrij bewegend zeiltuig op een draaibare mastvoet. Een waterscooter is een snelle motorboot voor voortbeweging skiënd door of over het water (BPR art. 1.01).
• Varend: niet gemeerd, niet ten anker en niet vastgevaren. Ook zonder vaart door het water kun je varend zijn. Stilliggend: gemeerd of ten anker. Vaarweg: openbaar water voor scheepvaart; vaarwater: het deel dat schepen feitelijk kunnen gebruiken (BPR art. 1.01).
• Overdag is van zonsopgang tot zonsondergang; 's nachts van zonsondergang tot zonsopgang. Een korte stoot duurt ongeveer één seconde, een lange ongeveer vier. Tussen opeenvolgende stoten zit ongeveer één seconde. Een reeks zeer korte stoten heeft minstens zes stoten van ongeveer een kwart seconde, met telkens ongeveer een kwart seconde ertussen. Flikkerlicht: 50–60 flikkeringen per minuut; snel flikkerlicht: 100–150 (BPR art. 1.01).
• Uitluisteren is via de marifoon luisteren, oproepen beantwoorden en zo nodig deelnemen aan het verkeer met schepen en verkeersposten (BPR art. 1.01).
• Lengte, breedte, hoogte boven water, diepgang, manoeuvreerbaarheid en snelheid moeten passen bij de vaarweg en de kunstwerken. Laat niets uitsteken dat hinder, gevaar of schade kan veroorzaken. Gebruik een verkeersteken niet om te meren of te verhalen; beschadig het niet en maak het niet onbruikbaar (BPR art. 1.06, 1.12 lid 1 en 1.13 lid 1).
• Zorg voor de scheepsdocumenten die voor jouw schip en uitrusting verplicht zijn, en overhandig ze op verzoek aan de bevoegde toezichthouder. BPR art. 1.10 verwijst sinds 17 juni 2026 naar bijlage 13; de oude letterverwijzingen uit de exameneisen zijn vervangen. Denk aan je vereiste vaarbewijs, het marifoonbedieningscertificaat en de registratie van het frequentiegebruik, als die voor jouw schip nodig zijn. Het klein vaarbewijs en het marifoonbedieningscertificaat mogen volgens bijlage 13 niet alleen elektronisch aanwezig zijn. Voor sommige andere documenten mag dat wel, onder de voorwaarden van die bijlage. Tijdens het varen met een snelle motorboot moet ook het bijbehorende registratiebewijs aan boord zijn (BPR art. 8.02 lid 2). Een bijgewerkt BPR moet aan boord zijn, behalve bij een klein open schip of een groot schip zonder bemanningsverblijf; een altijd raadpleegbaar elektronisch exemplaar mag ook (BPR art. 1.11).
• Volg verkeersaanwijzingen op en werk mee aan controle door de bevoegde autoriteit, ook bij het aan boord komen (BPR art. 1.19 en 1.20). Op een schip bestemd voor bedrijfsmatig vervoer dragen bemanning en andere opvarenden een reddingsvest bij aan of van boord gaan met valgevaar, in de bijboot, bij werk buiten boord en aan dek of in het gangboord als een verschansing van minstens 90 cm of een doorlopende reling ontbreekt (BPR art. 1.08 lid 1). Werk buiten boord mag alleen bij een stilliggend schip en zonder gevaar van andere scheepvaart (lid 2). Dit is geen algemene draagplicht voor alle pleziervaart.

Onderwerp 4 van 6

Welke regels gelden op jouw water?

Het BPR geldt op de meeste Nederlandse openbare binnenwateren.

Er zijn belangrijke uitzonderingen. Op de Boven-Rijn, Waal, het Pannerdensch Kanaal, de Neder-Rijn en Lek geldt het RPR. De Geldersche IJssel valt onder het BPR. Ook de havens, laad- en losplaatsen en recreatieplassen aan de genoemde RPR-rivieren vallen buiten het algemene BPR-gebied; de voorhavens van sluizen zijn daarvan uitgezonderd. Buiten de kustlijn van het Vaststellingsbesluit geldt het BPR niet. Op RPR-water gelden wel aangewezen BPR-bepalingen: de definities van zeilplank, snelle motorboot en waterscooter, de leeftijd van 18 jaar voor het sturen van een snelle motorboot, art. 8.01–8.08 en art. 9.04–9.05 (Vaststellingsbesluit BPR art. 2 lid 1–3; Besluit Rijnvaartpolitiereglement 1995 art. 1). De gekoppelde lessen over COLREG behandelen internationale regels. Gebruik voor een Nederlandse binnenwaterroute het hier aangewezen binnenvaartreglement.

Het RPR heeft geen aparte definitie van groot schip. Een klein schip heeft ook hier een romp korter dan 20 meter, gemeten zonder roer en boegspriet. De uitzonderingen verschillen van die in het BPR: het RPR sluit iedere veerpont uit, en ook een schip dat andere dan kleine schepen mág slepen, duwen of langszijde meevoeren. Het noemt het vissersschip niet als aparte uitzondering. Linker- en rechteroever bepaal je in het RPR kijkend van bron naar monding, ongeacht je eigen vaarrichting (RPR art. 1.01 onder m en y).

RPR art. 1.02 lid 7 verbiedt de schipper te varen bij 0,5 promille of meer. De grens begint dus bij 0,5, terwijl de SVW een hogere waarde noemt. Ook oververmoeidheid, medicijnen of drugs mogen je functioneren niet belemmeren. RPR art. 1.03 lid 4 geldt ook voor wie tijdelijk zelfstandig koers en snelheid bepaalt.

De roerganger moet volgens RPR art. 1.09 lid 1–3 bekwaam en minstens 16 jaar zijn. De leeftijdseis geldt niet voor kleine schepen zonder motor. Voor het sturen van een snelle motorboot geldt ook hier de aanvullende BPR-leeftijd van 18 jaar. De eis van 12 jaar voor een kleine open motorboot die hoogstens 13 km/u kan, geldt hier niet; het RPR verlangt 16 jaar. Let daarnaast op de eisen voor je vaarbewijs. Alleen het roer bedienen is iets anders dan als schipper een vaarbewijsplichtig schip voeren.

RPR art. 1.11 zondert kleine schepen uit van de plicht een exemplaar van het RPR aan boord te hebben; ook een duwbak is uitgezonderd. Een schip dat volgens art. 4.05 een scheepsstation heeft, moet wel het Handboek voor de radiocommunicatie in de binnenvaart aan boord hebben: het algemene deel én het regionale deel Rijn/Moezel. Beide mogen elektronisch, mits altijd raadpleegbaar. Bij een ongeval waarbij je opvarenden gevaar lopen, zet je alle beschikbare middelen in om hen te redden. Je helpt een naburig schip of drijvend voorwerp dat door een ongeval is getroffen meteen als mensen gevaar lopen of het vaarwater versperd dreigt te raken, voor zover de veiligheid van je eigen schip dat toelaat (RPR art. 1.16).

Let bij lichten op verschillen. Het RPR kent niet de BPR-uitzondering met alleen een wit rondom schijnend licht voor een klein open motorschip korter dan 7 meter dat hoogstens 13 km/u kan. RPR art. 3.13 lid 1 vereist voor een alleenvarend klein motorschip toplicht, boordlichten en heklicht. Het heldere toplicht staat op dezelfde hoogte als de boordlichten en minstens 1 meter ervoor, of minstens 1 meter erboven. Bij die hogere opstelling mogen de boordlichten samen aan of bij de boeg staan. Een wit helder rondom schijnend licht mag dan toplicht en heklicht vervangen; de boordlichten blijven nodig. Een alleenvarend klein zeilschip voert boordlichten en een heklicht, apart of samen in één lantaarn aan de masttop. Volgens RPR art. 3.13 lid 4 mag het ook een wit gewoon rondom schijnend licht voeren en toont het dan bij nadering van andere schepen een tweede wit gewoon licht. Die mogelijkheid is daar niet beperkt tot zeilschepen korter dan 7 meter, zoals in het BPR. Een klein schip dat alleen kleine schepen sleept of langszijde voortbeweegt, voert de lichten van lid 1. Een gesleept of langszijde voortbewogen klein schip voert een wit gewoon rondom schijnend licht; bijboten zijn hiervan uitgezonderd (lid 2 en 3). Een klein schip op spierkracht voert een wit gewoon rondom schijnend licht; een bijboot hoeft dit alleen bij nadering te tonen (lid 5). Onder zeil én op de motor voert een klein schip overdag een zwarte kegel met de punt omlaag, zo hoog mogelijk en goed zichtbaar (lid 6).

Bij een stilliggend werktuig in bedrijf of een stilliggend schip dat werken, peilingen of metingen uitvoert, betekent twee groene lichten of twee groene ruiten boven elkaar, ongeveer 1 meter uit elkaar: die zijde is vrij. Aan de niet-vrije zijde kan één rood licht of één rode bol staan. Er zijn ook bordvarianten. Moet het schip tegen hinderlijke waterbeweging worden beschermd, dan toont de vrije zijde rood boven wit, met lichten of vlaggen; aan de niet-vrije zijde zo nodig rood. De precieze alternatieven staan in RPR art. 3.25 lid 1. Neem hier niet de internationale tekens uit een COLREG-les voor over.

Op de vaarwegen en havens van bijlage 11 gelden ook de aanvullende regels van BPR hoofdstuk 10, bijvoorbeeld op de Nieuwe Waterweg en het Noordzeekanaal (art. 10.01). Een varend bovenmaats zeegaand schip toont overdag een zwarte cilinder en 's nachts drie rode rondom schijnende lichten boven elkaar, naast de gewone tekens (art. 10.03). Je moet zo'n schip voorrang verlenen: art. 10.08 lid 1 wijkt daarvoor af van de gewone vaarregels van hoofdstuk 6.

• SRKGT: het Kanaal van Gent naar Terneuzen, met de buitenvoorhavens te Terneuzen. SRGM: de twee gedeelten van de Maas waar deze de grens tussen Nederland en België vormt.
• SRW: de Westerschelde met haar mondingen. SRE samen met de BVA: de Eemsmonding, met Eems en Dollard. Voor KVB1 leer je van deze andere reglementen alleen waar ze gelden.
• Het vaargebied van je vaarbewijs en het gebied van een reglement zijn twee verschillende vragen. Op de Waal kan KVB1 voldoende zijn voor je boot, terwijl het RPR de verkeersregels geeft.

Onderwerp 5 van 6

Zo werkt het CBR-examen

Je maakt 40 vragen in 60 minuten, op een scherm bij het CBR.

Samen leveren ze 80 punten op. Een vraag telt voor één, twee of drie punten. Met minstens 56 punten ben je geslaagd: dat is 70%. Je hoeft dus niet iedere vraag goed te hebben.

De meeste vragen zijn meerkeuzevragen. Je krijgt ook sleepvragen, waarbij je iets versleept, en hotspotvragen, waarbij je een plek in een afbeelding aanwijst. Oefen vooral het toepassen: welke boot, welk water en welke regel? Dit eerste blok helpt je gratis op weg.

• Neem je reserveringsnummer en een geldig identiteitsbewijs mee. Kladpapier, pen en rekenmachine krijg je van het CBR.
• Je ziet de uitslag direct. De examenuitslag blijft geldig. De genoemde opzet komt uit de CBR-exameneisen en de actuele CBR-uitleg over het theorie-examen.

Onderwerp 6 van 6

Oefen en ga verder

De beste plekken om dit onderdeel te oefenen. Als je klaar bent, breng één tik je terug naar de cursus.

• Nederlandse vaarregelsLes
• Regels voor de recreatievaartLes
• Veilig handelen aan boordLes
• Internationale lichten: vergelijk met BPR hoofdstuk 10Les
• Nautische publicaties voor je routeLes