Lichten, dagtekens, geluidsseinen en marifoon

Onderwerp 1 van 6

Eerst de kleur, dan de plaats en de lichtboog

Kijk niet naar één lampje.

Bekijk de kleur, het aantal, de onderlinge plaats en de richting waarin de lichten schijnen. Een toplicht is wit en schijnt over 225°. Het heklicht is wit en schijnt over 135°, naar achteren. Boordlichten zijn rood aan bakboord en groen aan stuurboord. Elk schijnt over 112°30': van recht vooruit tot 22°30' achterlijker dan dwars. Een rondom schijnend licht schijnt over 360° (BPR art. 3.01a).

De nachtlichten moeten ook overdag aan als het zicht dat vereist. Bij een te lage doorvaartopening mag je de tekens zoveel laten zakken als nodig is. Wacht je vóór een sluis om te schutten of vóór een beweegbare brug op toestemming om door te varen? Dan mag je de tekens voor een varend schip blijven voeren (BPR art. 3.01 lid 4–6). Sierverlichting mag de voorgeschreven tekens niet verwarren of minder herkenbaar maken (art. 3.07 lid 1).

De Academy-lessen over lichten en seinen leggen de internationale regels uit. Voor dit blok leer je het BPR. Bijlage 3 bij het BPR laat de voorgeschreven tekens in schetsen zien (art. 3.01 lid 7). Neem bijvoorbeeld een internationale plaatsingsregel voor het toplicht niet zomaar over: het BPR kent voor kleine motorschepen twee opstellingen. Ook de betekenis en het gebruik van geluidsseinen moet je aan het BPR toetsen.

• Een toplicht schijnt naar voren en opzij; een heklicht naar achteren. Wit betekent dus niet automatisch: ankerlicht.
• Borden en vlaggen zijn normaal minstens 1 bij 1 meter. Voor kleine schepen mogen ze kleiner zijn, passend bij het schip en goed zichtbaar. Wimpels zijn normaal minstens 1 meter lang en aan één zijde 0,50 meter hoog (BPR art. 3.03 lid 3–4).
• Normale minimumafmetingen: cilinder 80 cm hoog en 50 cm middellijn; bol 60 cm middellijn; kegel 60 cm hoog en een grondvlak met een middellijn van 60 cm; ruit 80 cm verticaal en 50 cm horizontaal. Bij een kegel mag de middellijn van het grondvlak niet groter zijn dan de hoogte; bij een ruit mag de horizontale middellijn niet groter zijn dan de verticale. Voor kleine schepen mogen deze dagtekens kleiner zijn, passend bij het schip en goed zichtbaar (BPR art. 3.04 lid 3–4).

Onderwerp 2 van 6

Je eigen kleine schip: motor, zeil of spierkracht

Een alleenvarend klein motorschip voert 's nachts een toplicht, boordlichten en een heklicht.

Eén toegestane opstelling heeft het toplicht op dezelfde hoogte als de boordlichten, maar minstens 1 meter ervoor. In de andere opstelling staat het toplicht minstens 1 meter hoger dan de boordlichten. Bij die tweede opstelling mogen de boordlichten samen in één lantaarn bij de boeg zitten. Je mag daar toplicht en heklicht ook vervangen door één wit rondom schijnend licht; de boordlichten blijven nodig (BPR art. 3.13 lid 1).

Er is een beperkte uitzondering: een alleenvarend klein open motorschip van minder dan 7 meter, met een hoogst bereikbare snelheid van niet meer dan 13 km/u door het water, mag alleen een wit rondom schijnend licht voeren. Alleen langzaam varen is niet genoeg. Een klein motorschip dat uitsluitend kleine schepen sleept of langszij vastgemaakte kleine schepen voortbeweegt, voert toplicht, boordlichten en heklicht volgens lid 1. Het gesleepte of langszij voortbewogen kleine schip voert een wit rondom schijnend licht; voor de bijboot geldt die bepaling niet (BPR art. 3.13 lid 2–4).

Een klein zeilschip voert boordlichten en een heklicht, of deze drie lichten samen in een lantaarn bij de masttop. Zonder gebruik van de motor voert het geen toplicht. Is het zeilschip korter dan 7 meter, dan mag het ook één wit rondom schijnend licht voeren. Het moet dan bij nadering van een ander schip, bij gevaar voor aanvaring, een tweede wit licht tonen om aandacht te trekken. Een klein door spierkracht voortbewogen schip voert één wit rondom schijnend licht (BPR art. 3.13 lid 5–6).

Vaar je onder zeil en gebruik je tegelijk de motor voor voortbeweging? Dan voer je overdag een zwarte kegel met de punt omlaag en 's nachts de motorlichten. Let op de artikelnummers: kleine zeilschepen staan in art. 3.13; art. 3.14 gaat over gevaarlijke stoffen. De kegel hangt zo hoog mogelijk waar hij het best zichtbaar is (BPR art. 3.13 lid 7).

• Een driekleurenlantaarn bij de masttop hoort bij varen onder zeil; die vervangt je motorlichten niet.
• Een wit rondom schijnend licht alleen zegt nog niet of een schip vaart, wordt gesleept of stilligt. Gebruik ook de situatie.

Onderwerp 3 van 6

Grote schepen, samenstellen en stilliggende schepen herkennen

Een alleenvarend groot motorschip voert een toplicht voorop, boordlichten en een heklicht.

Het toplicht staat minstens 5 meter hoog; bij een schip van hoogstens 40 meter mag dat 4 meter zijn. De boordlichten staan minstens 1 meter lager. Je meet deze hoogten vanaf het voorgeschreven referentievlak: bij een schip met inzinkingsmerken is dat het vlak door de onderkant van de merken voor de grootste toegelaten diepgang; zonder die merken het bovenste doorlopende dek of het potdeksel (BPR art. 3.01a en 3.08). Een tweede, hoger toplicht achterop mag: het BPR verplicht dit niet uitsluitend vanwege een grotere scheepslengte. Een snel schip voert bovendien twee gele, snel flikkerende rondom schijnende lichten boven elkaar, overdag én 's nachts. Een groot zeilschip voert naast boordlichten en heklicht twee rondom schijnende lichten bij de masttop: rood boven groen. Gebruikt een groot schip onder zeil tegelijk de motor, dan voert het overdag ook een zwarte kegel met de punt omlaag. Art. 3.08 geldt niet voor veerponten, vissersschepen en schepen die loodsdienst uitoefenen; daarvoor gelden eigen tekens (BPR art. 3.08 en 3.12).

Het motorschip vooraan een sleep van grote schepen heeft twee toplichten boven elkaar, boordlichten en achterop een geel licht met dezelfde lichtboog als een heklicht. Overdag herken je het aan een gele cilinder, met zwarte en witte banden boven en onder; de witte banden zitten aan de uiteinden. Bij meerdere niet achter elkaar varende trekkende of assisterende motorschepen heeft elk drie toplichten boven elkaar. Grote gesleepte schepen voeren normaal een wit rondom schijnend licht en overdag een gele bol; een lengte langer dan 110 meter heeft twee witte lichten. Bij meer dan twee schepen naast elkaar voeren alleen de buitenste deze tekens. De laatste lengte voert ook heklicht; voor gesleepte zeegaande schepen gelden alternatieven. Een geassisteerd groot motorschip toont overdag een gele bol; voor een zeegaand schip is die bol niet verplicht (BPR art. 3.08 lid 3 en 3.09).

Bij een duwstel staan voorop drie toplichten in een driehoek en achterop op de duwboot drie heklichten naast elkaar. Het voert ook boordlichten aan de buitenzijden op het breedste gedeelte, zo dicht mogelijk bij of op de duwboot. Elk ander schip dat van voren over de volle breedte zichtbaar is, voert voorop ook een toplicht; achteraan hebben andere over de volle breedte zichtbare schepen ook heklichten, bij meer dan twee zulke schepen alleen de buitenste. Een duwstel van hoogstens 110 meter lang én 12 meter breed geldt voor deze tekens als één motorschip. Een gekoppeld samenstel van grote schepen heeft voorop op elk schip een toplicht, boordlichten aan de buitenzijden en achterop elk schip een heklicht. Op een niet-motorschip mag het toplicht worden vervangen door een wit rondom schijnend licht. Een gekoppeld samenstel langer dan 140 meter geldt als duwstel (BPR art. 3.10 lid 1 en 4; art. 3.11 lid 1 en 4).

Een stilliggend klein schip voert normaal 's nachts één wit rondom schijnend licht. Ligt het niet direct of indirect aan de oever gemeerd, dan voert het overdag een zwarte bol. Een groot schip dat zo vrij van de oever stilligt, voert overdag een zwarte bol voorop. Het heeft 's nachts twee witte rondom schijnende lichten: voor minstens 4 meter hoog, achter minstens 2 meter hoog en minstens 2 meter lager dan voor. Gemeerd aan de oever heeft een groot schip een wit rondom schijnend licht aan de vaarwaterzijde op minstens 3 meter hoogte, of daar twee witte rondom schijnende lichten op dezelfde hoogte: één voor en één achter. Er zijn uitzonderingen, bijvoorbeeld voor een veilig gelegen schip of een aan de oever gemeerd schip dat door plaatselijke verlichting voldoende zichtbaar is. Gebruik die uitzondering niet zomaar voor elke ankerplek (BPR art. 3.20 lid 1, 2, 4 en 5).

• Een varend passagiersschip met een romplengte onder 20 meter toont overdag een gele ruit, behalve op daarvoor uitgezonderde vaarwegen (BPR art. 3.15).
• Een niet-vrijvarende veerpont voert 's nachts groen boven wit, beide rondom schijnend. Een vrijvarende veerpont voert daarnaast boordlichten en heklicht. Bij een veerpont aan een langskabel heeft de meest bovenstrooms gelegen ankerschuit of drijver 's nachts een wit rondom schijnend licht op minstens 3 meter boven het water (BPR art. 3.16).
• Eén, twee of drie blauwe lichten of blauwe kegels met de punt omlaag betekenen respectievelijk bepaalde brandbare, voor de gezondheid schadelijke of ontplofbare stoffen. Dit zijn bijkomende tekens (BPR art. 3.14 lid 1–3).
• Een lichtblauw bord met wit flikkerlicht aan stuurboord vraagt om stuurboord op stuurboord voorbijvaren. Als klein schip verleen je het grote schip voorrang, bij voorkeur door aan het verzoek te voldoen. 's Nachts is het witte flikkerlicht verplicht en het bord niet (BPR art. 6.04a). Dit is een ander teken dan de blauwe lichten voor gevaarlijke stoffen.

Onderwerp 4 van 6

Werk, beperkingen, bescherming en nood

Bij een in bedrijf zijnd drijvend werktuig geven twee groene ruiten boven elkaar de vrije doorvaartzijde aan.

Eén rode bol markeert de niet-vrije zijde. 's Nachts zijn dat twee groene lichten tegenover één rood licht. Wil het werktuig ook bescherming tegen hinderlijke waterbeweging, dan kan de vrije zijde een bord of vlag met rood boven wit tonen; de niet-vrije zijde is dan rood. 's Nachts staat aan de vrije zijde rood boven wit en aan de niet-vrije zijde rood. Een vastgevaren of gezonken schip gebruikt deze rood-witte en rode tekens ook (BPR art. 3.25 lid 1–2).

Een varend schip dat door werkzaamheden in het vaarwater beperkt kan uitwijken en daardoor gevaar kan veroorzaken, voert naast de lichten van art. 3.08 drie rondom schijnende lichten: rood-wit-rood boven elkaar. Overdag voert het bol-ruit-bol. Als één zijde niet vrij is, staan daar twee rode lichten of twee zwarte bollen; aan de vrije zijde twee groene lichten of twee zwarte ruiten. Zijn beide zijden vrij, dan staan de twee groene lichten of twee zwarte ruiten aan beide zijden. De zijtekens mogen niet hoger hangen dan het onderste rode licht of de onderste bol en moeten daarvan minstens 2 meter verwijderd zijn. Het schip mag in plaats van de tekens van art. 3.34 de tekens van art. 3.25 voeren. Verwar dus de ene rode bol bij art. 3.25 niet met de twee bollen van art. 3.34 (BPR art. 3.34).

Een schip dat onmanoeuvreerbaar wordt, toont zo nodig als bijkomende tekens twee rode rondom schijnende lichten of een heen en weer gezwaaid rood licht. Bij een klein schip mag dat zwaailicht wit zijn. Overdag zijn het twee zwarte bollen of een heen en weer gezwaaide rode vlag. Nood om hulp in te roepen herken je onder meer aan een in het rond gezwaaid licht of voorwerp, noodvuurwerk, of overdag een vlag met een bol erboven of eronder. Het verzoek om medische hulp is vier korte stoten gevolgd door één lange stoot (BPR art. 3.18 lid 1 en 3.30).

Rood boven wit, als lichten of als bord of vlag, kan ook bescherming tegen hinderlijke waterbeweging vragen zonder de doorvaartzijde aan te geven. Beperk je golfslag. Een uitgezet anker dat gevaar vormt, vraagt 's nachts een tweede wit rondom schijnend licht ongeveer 1 meter recht onder het daarvoor aangewezen witte licht; het anker wordt aangeduid door een gele boei met radarreflector (BPR art. 3.29 lid 1 en 3.26 lid 1 en 3).

• Blauw flikkerlicht: herkenningsteken voor handhaving; ook voor brandweerboten die hulp bieden of daarnaartoe onderweg zijn en, met toestemming, reddingsvaartuigen bij een reddingsoperatie. Een schip met werkzaamheden mag met toestemming geel flikkerlicht tonen (BPR art. 3.27–3.28).
• Een rond wit symbool met rode rand, rode schuine balk en een afwerende hand betekent verboden toegang voor onbevoegden. Met een brandende lucifer betekent het verboden te roken of onbeschermd licht of vuur te gebruiken. Zo nodig worden de symbolen 's nachts verlicht (BPR art. 3.31–3.32).
• Een vissersschip toont 's nachts groen boven wit, beide rondom schijnend, en daarnaast boordlichten en heklicht; overdag twee zwarte kegels met de punten tegen elkaar (BPR art. 3.37). Het mag bovendien een toplicht achter en hoger dan het groene licht voeren. De veerpont heeft ook groen boven wit: bekijk dus het hele schip.
• Seinvlag A is wit-blauw met een ingesneden blauwe buitenrand: er is een duiker te water. Het schip voert deze vlag of een vaste uitvoering als extra teken naast de vaar- of stilliglichten: rondom zichtbaar en 's nachts verlicht. Het teken mag ook bij duikwerk vanaf de wal worden getoond (BPR art. 3.38).

Onderwerp 5 van 6

Horen en uitluisteren: toeter, marifoon en radar

Een korte stoot duurt ongeveer 1 seconde, een lange ongeveer 4 seconden.

Tussen gewone opeenvolgende stoten zit ongeveer 1 seconde. De algemene seinen zijn: één lange stoot = attentie; één korte = ik ga stuurboord uit; twee korte = ik ga bakboord uit; drie korte = ik sla achteruit; vier korte = ik kan niet manoeuvreren. Een reeks van minstens zes zeer korte stoten betekent gevaar voor aanvaring. Elke zeer korte stoot en de pauze ertussen duren ongeveer een kwart seconde. Nood om hulp in te roepen: herhaalde lange stoten of reeksen klokslagen. Eén reeks klokslagen duurt ongeveer 4 seconden (BPR bijlage 6 en art. 4.01 lid 4–5).

Een klein motorschip heeft een geschikte scheepstoeter, hoorn of mechanische geluidsinstallatie. Een groot motorschip toont tegelijk met zijn geluidssein een geel rondom schijnend lichtsein; dit geldt niet voor klokslagen. Als klein schip geef je zo nodig het attentiesein, het sein 'ik kan niet manoeuvreren' en het noodsein. Je mag zo nodig de andere algemene seinen uit afdeling A en het mistsein uit afdeling G geven. De bijzondere manoeuvreerseinen uit afdelingen B–E, bijvoorbeeld bij voorbijlopen en keren, mag je niet geven. De algemene korte stoten uit afdeling A zijn dus wel toegestaan. Gebruik de toeter alleen voor de voorgeschreven seinen in de daarvoor bedoelde omstandigheden (BPR art. 4.01 lid 1–2, 4.02 en 4.03 lid 1).

Een gewone kleine recreatieboot hoeft op grond van BPR art. 4.05 niet algemeen een marifoon aan boord te hebben. Heb je er wel één, dan moet je tijdens het varen uitluisteren op het aangewezen kanaal en de voor de veiligheid noodzakelijke berichten geven. Het schip-schipkanaal is kanaal 10, tenzij een ander kanaal als blokkanaal is aangewezen; gebruik daar dat blokkanaal. Met meer dan één marifoon moet een klein schip op de vaarwegen van bijlage 9 gelijktijdig op de kanalen voor schip-schipverkeer en nautische informatie uitluisteren. Die bijlage maakt twee marifoons niet automatisch verplicht op elke kleine recreatieboot (BPR art. 4.05 lid 4 en 8).

De marifoon moet voldoen aan de Regionale regeling en worden gebruikt volgens het Handboek voor de radiocommunicatie in de binnenvaart. Bij communicatieproblemen tussen scheeps- en walstations of schepen onderling wordt op rijksvaarwegen Duits gebruikt; op de vaarwegen van bijlage 11 is ook Engels toegestaan (BPR art. 4.05 lid 1 en 9). Voor radargebruik gelden aparte eisen: een goedgekeurde, goed werkende binnenvaartradar of geschikte Inland ECDIS in navigatiemodus, een goedgekeurde, werkende bochtaanwijzer en een persoon met het vereiste radarpatent of de specifieke vergunning. Alleen bij goed zicht mag je oefenen zonder zo'n persoon. Een klein schip met radar moet ook een geschikte, werkende marifoon hebben, ook bij oefenen bij goed zicht (BPR art. 4.06 lid 1–2).

• Praktische aanvulling: voor het bedienen van een binnenvaartmarifoon heb je een passend bedieningscertificaat nodig, bijvoorbeeld het Basiscertificaat Marifonie. Dat is een apart certificaat; je klein vaarbewijs vervangt het niet (RDI, Examen en bedieningscertificaten).
• Eén lange, één korte en één lange stoot: verzoek om bediening van een brug of sluis. Herhaald één korte en één lange stoot: blijf-wegsein. Vaar weg van de gevaarlijke situatie (BPR bijlage 6, afdeling A).
• Bij tegemoetkomen kunnen twee korte stoten het verzoek of akkoord voor stuurboord op stuurboord betekenen. Bij de bijzondere regeling voor de Geldersche IJssel en Maas is één korte stoot het verzoek of akkoord voor bakboord op bakboord. Bekijk altijd de situatie (bijlage 6, afdeling B).
• Herken bij grote schepen ook de bijzondere seinen, maar geef ze zelf niet met je kleine schip: twee lange en één korte stoot = ik wil je aan stuurboord voorbijlopen; twee lange en twee korte = aan bakboord. Eén korte stoot is daar het akkoord voor bakboord, twee korte voor stuurboord. Vijf korte stoten = voorbijlopen is onmogelijk (bijlage 6, afdeling C).
• Eén lange en één korte stoot: ik ga over stuurboord keren. Eén lange en twee korte: over bakboord keren. Bij het in- of uitvaren zijn het drie lange en één korte voor stuurboord, drie lange en twee korte voor bakboord, drie lange voor oversteken (bijlage 6, afdelingen D–E).
• Bij slecht zicht zonder radar is het mistsein één lange stoot, met tussenpozen van hoogstens één minuut. Een klein schip mag dit sein geven en herhalen, maar hoeft dat niet. Een varende veerpont gebruikt één lange en vier korte stoten. Op radar varende schepen geven hun mistsein zo vaak als nodig als marifooncontact niet lukt. Een schip dat op een gevaarlijke plaats in of nabij het vaarwater stilligt of is vastgevaren, meldt bij nadering zijn positie per marifoon of geeft één reeks klokslagen. Het herhaalt die klokslagen met tussenpozen van hoogstens één minuut (bijlage 6, afdeling G).
• Drie korte stoten melden dat het schip achteruit slaat. Het kan nog vooruit bewegen.
• Een geluidssein geeft je geen voorrang. Beoordeel of je de manoeuvre veilig kunt uitvoeren.
• Een lange stoot is het algemene attentiesein; bij slecht zicht kan dezelfde lange stoot een mistsein zijn. Gebruik de omstandigheden bij het herkennen (BPR bijlage 6).

Onderwerp 6 van 6

Oefen en ga verder

De beste plekken om dit onderdeel te oefenen. Als je klaar bent, breng één tik je terug naar de cursus.

• Herken de lichtenSpel
• Navigatielichten: internationale basisLes
• Nederlandse vaarregelsLes