Denizde çatışmayı önleme kuralları

Konu 1 / 6

Hangi kurallar, nerede geçerli?

Türk sularında her tekne, sizinki de dâhil, COLREG kurallarına uymak zorundadır. 2024’te yürürlüğe giren Denizde Çatışmayı Önleme Yönetmeliği, eski Tüzüğü kaldırdı ve bayrağına bakılmaksızın Türk deniz yetki alanlarındaki tüm teknelerin bu Yönetmelik ile 1972 COLREG Sözleşmesi kurallarına uymasını şart koştu (madde 2 ve 5). Kuralların güncel metni Denizcilik Genel Müdürlüğünün sitesinde yayımlanır.

Bu bölüm kuralları kopyalamaz; her kuralın Türkçe sayfasına bağlantı verir. Burada öğreneceğiniz şey karar vermektir: bir tekne gördüğünüzde çatışma tehlikesi var mı, varsa kim yol verir ve siz ne yaparsınız?

Kural 2 Sorumluluk her şeyin üstündedir: hiçbir kural, olağan denizcilik uygulamasının gerektirdiği önlemi almamanın sonucundan sizi kurtarmaz. Yol hakkınız olsa da çatışmayı önlemek için gerekeni yaparsınız.

• Dayanak: Denizde Çatışmayı Önleme Yönetmeliği (RG 12/3/2024) + COLREG 72.
• Kural 2: kurallar, iyi denizcilikten sizi muaf tutmaz.
• Kural sayfalarını açın: kuralın kendi sözünü orada okursunuz.

Konu 2 / 6

Karar 1: Gözcülük, emniyetli hız, çatışma tehlikesi

Kural 5 Gözcülük: her zaman görme, işitme ve elinizdeki tüm uygun araçlarla gözcülük yaparsınız.

Telefonla, müzikle ya da güneşlik altında pruvayı görmeden seyretmek gözcülük değildir.

Kural 6 Emniyetli hız: emniyetli hız bir knot değeri değildir. Görüş, trafik yoğunluğu, teknenizin durma mesafesi, gece arka plan ışıkları, rüzgâr, deniz ve derinliğe göre, çatışmayı önlemek için uygun ve etkili hareket edebileceğiniz ve durabileceğiniz hızdır. Ayrıca ADB yönetmeliği, yetkili idarenin koyduğu hız sınırlarını aşmanın ve yüzme alanlarına can emniyetini tehlikeye atacak mesafede yaklaşmanın ADB’nin 6 ay askıya alınması sonucunu doğurduğunu söyler (madde 18).

Kural 7 Çatışma tehlikesi: yaklaşan bir teknenin pusula kerterizi belirgin biçimde değişmiyorsa çatışma tehlikesi vardır. Şüphe varsa tehlike var sayılır. Pratikte: teknenin pruvanıza göre yeri sabit kalıyor ve büyüyorsa harekete geçin.

Kural 8 Çatışmayı önleme hareketi: hareketiniz erken, kararlı ve diğer teknenin rahatça fark edeceği kadar büyük olur. Küçük ve art arda değişiklikler yapmazsınız. Diğer tekne tamamen geçip neta oluncaya kadar sonucu izlersiniz.

• Kerteriz sabit + mesafe azalıyor = çatışma tehlikesi (Kural 7).
• Şüphe varsa tehlike var.
• Hareket: erken, belirgin, sonuna kadar izlenen (Kural 8).

Konu 3 / 6

Karar 2: Kim yol verir?

Önce durumu adlandırın, sonra kuralı uygulayın. Bu kurallar (Kural 11–18) birbirini gören teknelere uygulanır.

Kural 13 Geçme durumu: başka bir teknenin kemeresinin 22,5°’den fazla gerisinden yaklaşıp onu geçen tekne, hangi tür olursa olsun yol verir. Yelkenli bile olsanız, bir motoryatı arkadan geçiyorsanız siz yol verirsiniz. Gece geçilen teknenin yalnızca pupa fenerini görürsünüz.

Kural 14 Karşı karşıya gelme: iki makineli tekne karşıt veya hemen hemen karşıt rotalarda, çatışma tehlikesi oluşturacak biçimde yaklaşıyorsa ikisi de rotasını sancağa değiştirir ve birbirinin iskele tarafından geçer. Gece diğerinin iki borda fenerini birden görürsünüz. Şüphe varsa karşı karşıya kabul edin.

Kural 15 Rota kesişmesi: iki makineli teknenin rotaları kesişiyorsa diğerini kendi sancak tarafında gören yol verir ve koşullar elveriyorsa onun başından geçmekten kaçınır. Gece diğerinin kırmızı borda fenerini görüyorsanız yol veren sizsiniz.

Kural 12 Yelkenli gemiler: rüzgârı farklı taraflardan alıyorlarsa rüzgârı iskele tarafından alan yol verir; aynı taraftan alıyorlarsa rüzgârüstündeki yol verir. Kural 18 Gemiler arasındaki sorumluluklar: Kurallar 9, 10 ve 13’ün gerektirdiği durumlar dışında, seyir halindeki makineli tekne; kumanda altında olmayan, manevra yeteneği kısıtlı, balıkçılıkla uğraşan ve yelkenli gemiye yol verir. Yelkenli de kumanda altında olmayana, manevra yeteneği kısıtlıya ve balıkçılıkla uğraşana yol verir. Herkes, Kural 28 işaretlerini gösteren su çekimi nedeniyle kısıtlı geminin emniyetli geçişini engellemekten kaçınır (Kural 18(d)).

• Geçen tekne her zaman yol verir (Kural 13).
• Karşı karşıya: ikisi de sancağa (Kural 14).
• Kesişme: sancağında gören yol verir (Kural 15). Yelkenliler: Kural 12. Türler arası: Kural 18.

Konu 4 / 6

Karar 3: Ne yaparsınız?

Yol veren tekneyseniz (Kural 16): erken ve belirgin hareket edip açıktan geçersiniz.

Genellikle sancağa belirgin bir dönüş ya da diğerinin kıçından geçmek doğru seçimdir; gerekirse hız keser ya da durursunuz.

Rotasını ve hızını koruyan tekneyseniz (Kural 17): rotanızı ve hızınızı korursunuz. Yol veren tekne gerekeni yapmıyorsa onu en az beş kısa ve hızlı düdükle uyarırsınız (Kural 34(d)) ve kendi manevranızla çatışmayı önleyebilirsiniz (Kural 17(a)(ii)). Çatışma yalnızca onun manevrasıyla önlenemeyecek kadar yakınsa en iyi yardımcı olacak hareketi yaparsınız. Rota kesişmesinde, koşullar elveriyorsa iskelenizdeki tekne için iskeleye dönmezsiniz.

Dar kanallarda (Kural 9): sancak tarafınızdaki dış sınıra yakın kalırsınız. Boyu 20 metreden az bir tekne ya da yelkenli, yalnızca kanal içinde emniyetle seyredebilen bir geminin geçişini engellemez. Trafik ayırım düzenlerinde (Kural 10): şeridi trafik akış yönünde kullanırsınız; enine geçmeniz gerekiyorsa genel trafik akışına mümkün olduğunca dik bir baş doğrultusuyla geçersiniz.

Kısıtlı görüşte (Kural 19): birbirini görmeyen teknelerde yol veren-koruyan ayrımı yoktur. Emniyetli hızla gider, sis işaretlerinizi verirsiniz. Kemerenizin ilerisinden bir sis işareti duyarsanız hızınızı rotanızı koruyabileceğiniz en düşük düzeye indirir, gerekirse yolunuzu tamamen kesersiniz.

• Yol veren: erken, belirgin, açıktan (Kural 16).
• Koruyan: rotanızı ve hızınızı koruyun; gerekirse önce uyarın, sonra kendiniz kaçının (Kural 17).
• Sis: herkes tedbirli; kemerenizin ilerisinden sis işareti duyarsanız yavaşlayın, gerekirse durun (Kural 19).

Konu 5 / 6

Fenerler, şekiller, ses ve tehlike işaretleri

Fener yayları (Kural 21): direk feneri beyazdır ve tam baştan her iki bordada kemerenin 22,5° gerisine kadar 225°’lik yayda görünür.

Borda fenerleri sancakta yeşil, iskelede kırmızıdır; her biri 112,5°’lik yay kapsar. Pupa feneri beyazdır ve kıçtan 135°’lik yayda görünür. Gece hangi fenerleri gördüğünüz, diğer teknenin size hangi açıdan baktığını söyler.

Küçük teknelerde: boyu 12 metreden az makineli tekne, direk feneri ve pupa feneri yerine beyaz her yönden görünen bir fener ile borda fenerlerini gösterebilir (Kural 23(d)). Boyu 20 metreden az yelkenli, borda ve pupa fenerlerini direk tepesinde tek bir fenerde birleştirebilir (Kural 25(b)). Yelkenle giderken aynı zamanda motorla da yürütülüyorsanız (pervane tekneyi itiyorsa) makineli tekne sayılırsınız; gündüz baş tarafta tepesi aşağı bakan bir koni gösterirsiniz (Kural 25(e)).

Tanımanız gereken işaretler: demirli tekne gündüz baş tarafta bir küre, gece beyaz her yönden görünen fener gösterir (Kural 30). İki kırmızı fener veya iki küre: kumanda altında olmayan gemi; kırmızı-beyaz-kırmızı fenerler veya küre-eşkenar dörtgen-küre: manevra yeteneği kısıtlı gemi (Kural 27). Trol çeken: yeşil üstte beyaz altta; diğer balıkçılık: kırmızı üstte beyaz altta; gündüz tepeleri birleşik iki koni (Kural 26).

Sesler (Kural 32–35): kısa düdük yaklaşık 1 saniye, uzun düdük 4–6 saniyedir. Birbirini gören teknelerden seyir halindeki makineli teknenin verdiği bir kısa düdük “rotamı sancağa değiştiriyorum”, iki kısa “iskeleye”, üç kısa “tornistan yapıyorum” demektir; en az beş kısa ve hızlı düdük şüphe ve uyarıdır. Sisli havada yol alan makineli tekne 2 dakikayı aşmayan aralıklarla bir uzun düdük verir. Tehlike işaretleri (Kural 37, Ek IV): telsizde MAYDAY, kırmızı paraşütlü roket veya el maytabı, turuncu duman, iki yana uzatılan kolların yavaşça kaldırılıp indirilmesi, sis cihazıyla kesintisiz ses bunlardandır.

• Direk 225°, borda 112,5° (yeşil sancak, kırmızı iskele), pupa 135°.
• Küre = demirli; iki kırmızı/iki küre = kumanda altında değil; kırmızı-beyaz-kırmızı = manevra yeteneği kısıtlı.
• 1 kısa sancağa, 2 kısa iskeleye, 3 kısa tornistan, 5 kısa şüphe.

Konu 6 / 6

Alıştırma yapın ve devam edin

Bu konuyu çalışmak için en iyi yerler. Bitirdiğinizde tek dokunuşla kursa dönersiniz.

• COLREG deneme testiTest
• Denizde Çatışmayı Önleme Kuralları: tüm kurallarRehber
• Kural 5 GözcülükRehber
• Kural 6 Emniyetli hızRehber
• Kural 7 Çatışma tehlikesiRehber
• Kural 8 Çatışmayı önleme hareketiRehber