Twoja decyzja
Cztery sytuacje na wodzie. Najpierw zdecyduj, potem przeczytaj wyjaśnienie.
Płyniesz z Węgorzewa do Giżycka głównym szlakiem Wielkich Jezior Mazurskich. Po której burcie zostawiasz czerwone pławy?
Najważniejsze
- Tablice A–EKolor tablicy mówi, czy to zakaz, nakaz, zalecenie czy informacja.
- A zakaz: czerwona obwódka i ukośny pas; A.1 czerwona–biała–czerwona (zał. 7 cz. I A).
- B nakaz i C ograniczenie: czerwona obwódka bez pasa (zał. 7 cz. I B i C).
- D zalecenie: żółte romby lub światła; E informacja: niebieska tablica, E.1 zielona–biała–zielona (zał. 7 cz. I D i E).
- Prawa i lewa strona szlakuPrawa strona to prawa ręka statku płynącego „w dół”.
- Prawa: czerwone, walec, tyka z wiechą; lewa: zielone, stożek (zał. 8 cz. II pkt 1–2).
- Rozgałęzienie: kula w czerwone i zielone pasy, białe światło (zał. 8 cz. II pkt 3).
- Przejście na drugi brzeg: żółte krzyże; przeszkoda: trójkąty (zał. 8 cz. III B, IV).
- JezioraKardynalne mijasz od strony z ich nazwy, żółtych pław nie przekraczasz.
- Kardynalne: stożki i białe światła: N migające, E po 3, S grupa + długi blask, W po 9 (zał. 8 cz. VI A).
- Żółte pławy: akwen zamknięty lub ograniczony; biała kula: opuść akwen (zał. 8 cz. VII).
- Biała pława z napisem: znak specjalnego przeznaczenia (zał. 8 cz. VIII).
- Śródlądzie a morze (IALA, region A)Zatoka Gdańska, Zalew Szczeciński i Wiślany to wody morskie: tam obowiązuje IALA, na rzekach i jeziorach przepisy żeglugowe.
- Zalew Szczeciński, Zalew Wiślany i część Zatoki Gdańskiej to morskie wody wewnętrzne (art. 4 ustawy o obszarach morskich).
- Morze, IALA A: czerwone znaki po lewej burcie, gdy płyniesz od morza; kardynalne i odosobnione niebezpieczeństwo wyglądają tak samo (IALA R1001).
- Różnice: na morzu znak specjalny jest żółty (może mieć żółty krzyż X), śródlądowo jest biały, a żółte pławy zamykają akweny; żółte krzyże przejścia szlaku są tylko śródlądowe (zał. 8 cz. III B, VII, VIII).
- Na rzekach i jeziorach zawsze wygrywa załącznik nr 8, nawet gdy IALA mówi coś innego.
Sprawdź, co już wiesz
Która strona szlaku żeglownego jest w przepisach żeglugowych stroną prawą?
Rozwiązany przykład: Z Węgorzewa do Giżycka: które pławy po której burcie?
Prowadzisz jacht motorowy Bielik (kadłub 8,60 m) z Węgorzewa przez Mamry i Kisajno do Giżycka. Na szlaku widzisz czerwone i zielone pławy, przy brzegu tablicę z kotwicą na niebieskim tle, na jeziorze czarno-żółtą tykę z dwoma stożkami wierzchołkami w górę, a z boku linię żółtych pław. Przy wejściu do kanału stoi biała tablica z czerwoną obwódką i liczbą 12.
Zanim przeczytasz rozwiązanie: jak postąpisz?
Prawda czy fałsz?
Oceń każde zdanie, zanim zobaczysz odpowiedź.
Biała tablica z czerwoną obwódką to zawsze zakaz.
Północny znak kardynalny mijam od południa, bo stoi na północy.
Żółta pława na jeziorze to znak specjalny jak na morzu, mogę obok niej przepłynąć w dowolny sposób.
Przywiążę się na chwilę do pławy, nic się nie stanie.
Kolor tablicy mówi, czy to zakaz, nakaz, zalecenie czy informacja.
Zatoka Gdańska, Zalew Szczeciński i Wiślany to wody morskie: tam obowiązuje IALA, na rzekach i jeziorach przepisy żeglugowe.
Kardynalne mijasz od strony z ich nazwy, żółtych pław nie przekraczasz.
Czerwone pławy zawsze zostawiam po prawej burcie, tak jak w samochodzie trzymam się prawej.
Na C.2 jest 4,00, więc przy każdym stanie wody mam pod mostem dokładnie 4 m.
Prawa strona to prawa ręka statku płynącego „w dół”.
Ćwiczenie: Odczytaj znaki na Odrze
Płyniesz małym jachtem motorowym Odrą „w dół”, czyli w stronę ujścia. Odczytuj znaki krok po kroku.
Krok po kroku
Płyniesz „w dół”. Po której twojej burcie jest prawa strona szlaku żeglownego?
Pokaż rozwiązanie
Prawa strona szlaku to strona po prawej ręce statku płynącego „w dół” (zał. 8 cz. I pkt 1). Płyniesz „w dół”, więc masz ją po prawej burcie.
Przed tobą czerwona pława walcowa. Jak ją mijasz?
Pokaż rozwiązanie
Czerwona pława walcowa oznacza prawą granicę szlaku (zał. 8 cz. II pkt 1). Płynąc „w dół”, masz ją po prawej burcie, a szlak po jej lewej stronie.
Na lewym brzegu widzisz żółty krzyż ukośny (X). Co oznacza?
Pokaż rozwiązanie
Żółty krzyż świętego Andrzeja na lewym brzegu wskazuje przejście szlaku od lewego do prawego brzegu (zał. 8 cz. III B pkt 2).
Nad przęsłem mostu wisi jeden żółty romb, nad sąsiednim tablica czerwona–biała–czerwona. Którędy płyniesz?
Pokaż rozwiązanie
Pod przęsłem ze znakiem A.1 przejście jest zabronione (§ 6.25 ust. 1). Jeden żółty romb to D.1a: zalecane przejście, ruch w obu kierunkach (§ 6.25 ust. 2).
Teraz samodzielnie
Dalej w dół rzeki. Pracuj bez podpowiedzi.
Na tyce przy prawym brzegu jest czerwony trójkąt wierzchołkiem w dół. Co to jest?
Na brzegu stoi biała tablica z czerwoną obwódką i czerwonym ukośnym pasem, a na niej fale. Co robisz?
Przy marinie stoi niebieska tablica z białą literą P. Co oznacza?
Pława kulista w poziome czerwone i zielone pasy, nad nią zielony stożek. Co wiesz?
Sprawdzian (pytania: 10)
Pytania z tego działu, z wyjaśnieniem po każdej odpowiedzi.
Za darmo: lekcja i pytania (10) · Exam Pass: wszystkie pytania (20), egzaminy próbne bez limitu i powtórka błędów
Więcej na ten temat
Pełne wyjaśnienie i strony do nauki dla każdego punktu programu
Temat 1 z 6
Znaki zakazu i nakazu: czerwona obwódka
Na śródlądowych drogach wodnych znaki żeglugowe, ich wzory i znaczenie określa załącznik nr 7 do przepisów żeglugowych (§ 5.01 ust.
1). Stosujesz się do znaków stojących na wodzie i na brzegu, a także do znaków pokazywanych przez posterunki sygnalizacyjne (§ 5.01 ust. 2; art. 44 ust. 1 ustawy o żegludze śródlądowej). Znaki dzielą się na pięć grup: A zakazu, B nakazu, C ograniczenia, D zalecające i E informacyjne.
Znak zakazu A to zwykle biała tablica z czerwoną obwódką i czerwonym ukośnym pasem, a na niej czarny symbol tego, czego nie wolno: A.2 zakaz wyprzedzania, A.4 zakaz mijania i wyprzedzania, A.5 zakaz postoju (litera P), A.6 zakaz kotwiczenia, A.7 zakaz cumowania do brzegu, A.8 zakaz zawracania, A.9 zakaz wytwarzania fali, A.12 zakaz ruchu statków o napędzie mechanicznym, A.13 zakaz ruchu statków sportowych i rekreacyjnych (napis SPORT), A.14 zakaz narciarstwa wodnego, A.20 zakaz ruchu skuterów wodnych (zał. 7 cz. I A). Zakazy postoju, kotwiczenia i cumowania obowiązują po tej stronie drogi wodnej, po której stoi znak (§ 7.02 ust. 1 lit. c; § 7.03 ust. 1 lit. b; § 7.04 ust. 1 lit. b).
Wyjątkiem jest A.1, ogólny zakaz przejścia: prostokątna tablica czerwona–biała–czerwona w poziome pasy, albo czerwone światła lub czerwone flagi. Dwie tablice, dwa światła lub dwie flagi jedna nad drugą oznaczają długotrwały zakaz przejścia. Przed A.1 zatrzymujesz się, nie przekraczając znaku (§ 6.22). A.10, czyli dwie tablice w kształcie rombu, czerwono-białe, zakazują przejścia poza skrajnią między nimi, np. pod mostem albo przez jaz (§ 6.24 ust. 2 lit. a).
Znak nakazu B ma taką samą białą tablicę z czerwoną obwódką, ale bez ukośnego pasa. B.1 strzałka: płyń w kierunku strzałki. B.5 czarna pozioma belka: zatrzymaj się w warunkach określonych przepisami, np. przed śluzą lub mostem zwodzonym. B.6 liczba: nie przekraczaj tej prędkości w km/h. B.7 czarna kropka: nadaj sygnał dźwiękowy. B.8 pionowa kreska: zachowaj szczególną ostrożność. B.11 napis VHF: prowadź nasłuch radiowy. B.10 to dwa żółte światła migające jedno nad drugim: statki na głównej drodze zmieniają kurs lub prędkość, bo z portu albo bocznej drogi wychodzą statki (zał. 7 cz. I B).
- Wzory i znaczenie znaków: załącznik nr 7; obowiązek stosowania się: § 5.01 ust. 2.
- A zakazu: biała tablica, czerwona obwódka i czerwony ukośny pas (zał. 7 cz. I A).
- A.1 czerwona–biała–czerwona: zakaz przejścia; dwie jedna nad drugą: zakaz długotrwały (zał. 7; § 6.22).
- B nakazu: biała tablica z czerwoną obwódką, bez ukośnego pasa (zał. 7 cz. I B).
- B.5 belka: stop; B.6 liczba: limit km/h; B.7 kropka: sygnał dźwiękowy (zał. 7).
Temat 2 z 6
Ograniczenia, zalecenia i informacje
Znaki ograniczenia C też mają białą tablicę z czerwoną obwódką, a na niej czarne trójkąty i często liczbę.
C.1 trójkąt od dołu: ograniczona głębokość. C.2 trójkąt od góry: ograniczona wysokość prześwitu nad wodą. C.3 dwa trójkąty z boków: ograniczona szerokość szlaku. Na rzekach o zmiennym poziomie wody wysokość na znaku C.2 liczy się nad poziomem najwyższej wody żeglownej. C.4 pusta tablica z obwódką: inne ograniczenia, które musisz sprawdzić. C.5 podaje w metrach, jak daleko od brzegu biegnie granica szlaku (zał. 7 cz. I C).
Znaki zalecenia D to przeważnie żółte romby lub żółte światła. D.1a, jeden żółty romb albo jedno żółte światło nad przęsłem: zalecane przejście, ruch w obu kierunkach. D.1b, dwa żółte romby lub dwa żółte światła: zalecane przejście w jednym kierunku, z przeciwnego zabronione. D.2, dwie tablice w kształcie rombu, zielono-białe, albo dwa zielone światła: trzymaj się obszaru między nimi. D.3, niebieska tablica z białą strzałką (w nocy światło izofazowe), zaleca przejście w kierunku strzałki (zał. 7 cz. I D; § 6.24 ust. 2 lit. b; § 6.25 ust. 2).
Znaki informacyjne E to przeważnie niebieskie tablice z białym symbolem: E.2 linia napowietrzna (liczba w rogu to jej wysokość nad najwyższą wodą żeglowną), E.3 jaz w bliskiej odległości, E.4a i E.4b prom, E.5 litera P: postój dozwolony po tej stronie (§ 7.05 ust. 1), E.6 kotwica: wolno kotwiczyć, E.7 wolno cumować do brzegu, E.8 miejsce do zawracania, E.13 woda pitna, E.17 akwen dla narciarstwa wodnego, E.24 skutery wodne dozwolone. E.11, niebieska tablica z białym ukośnym pasem, kończy zakaz, nakaz albo ograniczenie. E.1, ogólne zezwolenie przejścia, wygląda inaczej: tablica zielona–biała–zielona w pionowe pasy albo zielone światła.
Znaki pomocnicze uzupełniają znak podstawowy. Biała tabliczka z czarną liczbą nad znakiem podaje, w jakiej odległości zaczyna obowiązywać przepis. Tabliczka pod znakiem dopowiada szczegóły. Biała świetlna strzałka z zielonym światłem pozwala wejść w kierunku strzałki, a z czerwonym tego zabrania (zał. 7 cz. II). E.12: białe światła stałe przed przeszkodą znaczą „zatrzymaj się, jeżeli wymagają tego przepisy”, białe migające — przejście dozwolone.
- C ograniczenia: trójkąty; C.1 głębokość, C.2 prześwit, C.3 szerokość (zał. 7 cz. I C).
- C.2 na rzece: wysokość nad najwyższą wodą żeglowną (zał. 7, uwaga do C.1–C.3).
- D.1a jeden żółty romb: oba kierunki; D.1b dwa: jeden kierunek (§ 6.25 ust. 2).
- E informacyjne: niebieska tablica z białym symbolem; E.5 P = postój dozwolony (§ 7.05).
- E.1 zielona–biała–zielona lub zielone światła: przejście dozwolone (zał. 7 cz. I E).
Temat 3 z 6
Granice szlaku: najpierw ustal, gdzie jest „prawa strona”
Prawa strona szlaku żeglownego to strona po prawej ręce statku, który płynie „w dół” (zał.
8 cz. I pkt 1). „W dół” to kierunek przeciwny do „w górę”, a „w górę” na rzece oznacza w stronę źródeł (§ 6.01 ust. 2). Na kanałach i jeziorach kierunek „w górę” podaje załącznik nr 9: na szlaku Wielkich Jezior Mazurskich to ruch w stronę Pisza, a na Kanale Żerańskim w stronę Narwi i Zbiornika Zegrzyńskiego (zał. 9 cz. II pkt 7 i 9). Gdy płyniesz „w górę”, prawa strona szlaku jest po twojej lewej burcie.
Prawą granicę szlaku oznaczają znaki czerwone: pława walcowa, pława z czerwonym walcem na szczycie, tyka z czerwonym walcem albo tyka z wiechą. Światło, jeśli jest, czerwone rytmiczne o dowolnym rytmie. Lewą granicę oznaczają znaki zielone: pława stożkowa, pława lub tyka z zielonym stożkiem albo sama tyka; światło zielone rytmiczne (zał. 8 cz. II pkt 1 i 2). Znak szczytowy może mieć formę reflektora radarowego.
Rozgałęzienie szlaku pokazuje pława kulista (albo pława lub tyka ze znakiem szczytowym) w poziome czerwone i zielone pasy, ze znakiem szczytowym w kształcie kuli w takie same pasy. Światło białe izofazowe albo białe migające w grupach, np. po trzy błyski. Dodatkowy czerwony walec nad nią mówi, że główny szlak skręca w lewo, a zielony stożek, że w prawo, zawsze patrząc „w dół” (zał. 8 cz. II pkt 3). Biała litera „P” na pławie czerwonej lub zielonej znaczy, że szlak biegnie wzdłuż miejsca postoju (pkt 4).
Wejście do portu może być oznakowane z lewej strony czerwoną tyką, tyką z czerwonym walcem albo czerwonym trójkątem wierzchołkiem w dół na nabrzeżu, a z prawej zieloną tyką, tyką z zielonym stożkiem albo zielonym trójkątem wierzchołkiem do góry; w nocy czerwone i zielone światła rytmiczne (zał. 8 cz. IX). Statek wchodzący do portu uznaje się za idący „w górę” (zał. 8 cz. IV A pkt 4).
- Prawa strona szlaku = po prawej ręce statku płynącego „w dół” (zał. 8 cz. I pkt 1).
- Prawa granica: czerwona pława walcowa, czerwony walec, tyka z wiechą; czerwone światło (zał. 8 cz. II pkt 1).
- Lewa granica: zielona pława stożkowa, zielony stożek, tyka; zielone światło (zał. 8 cz. II pkt 2).
- Rozgałęzienie: kula w poziome czerwone i zielone pasy, białe światło (zał. 8 cz. II pkt 3).
- Płyniesz „w górę”: czerwone znaki zostawiasz po lewej burcie (zał. 8 cz. I pkt 1; § 6.01 ust. 2).
Temat 4 z 6
Znaki na brzegu: gdzie szlak, gdzie przejście, gdzie przeszkoda
Znaki brzegowe pokazują, że szlak zbliża się do brzegu i dalej przy nim biegnie.
Przy prawym brzegu: kwadratowa tablica czerwona z białymi poziomymi pasami u góry i u dołu albo czerwona rama, światło czerwone. Przy lewym brzegu: tablica w kształcie rombu, górna połowa zielona, dolna biała, albo zielona rama w kształcie rombu, światło zielone (zał. 8 cz. III A).
Znaki przejścia szlaku od jednego brzegu do drugiego są żółto-czarne. Na prawym brzegu stoi żółty krzyż prosty (krzyż świętego Jerzego) albo żółta kwadratowa tablica z czarnym pionowym pasem; światło żółte z parzystą liczbą błysków w grupie, innych niż dwa. Na lewym brzegu żółty krzyż ukośny (świętego Andrzeja) albo żółty romb z czarnym pasem wzdłuż przekątnej; światło żółte z nieparzystą liczbą błysków, innych niż trzy. Dwa jednakowe znaki jeden za drugim tworzą nabieżnik, który wyznacza oś długiego przejścia; tylny znak stoi wyżej (zał. 8 cz. III B).
Miejsca niebezpieczne i przeszkody przy prawym brzegu oznacza tyka z czerwonym trójkątem wierzchołkiem w dół, przy lewym tyka z zielonym trójkątem wierzchołkiem w górę, a na środku drogi wodnej czerwony trójkąt w dół nad zielonym w górę, z białym światłem. Pływające znaki przeszkód przy brzegach mają poziome pasy: czerwono-białe z czerwonym walcem przy prawym, zielono-białe z zielonym stożkiem przy lewym (zał. 8 cz. IV).
Znaków żeglugowych nie wolno używać do cumowania ani przeciągania statku, uszkadzać ich ani przestawiać (art. 43 ust. 3 ustawy; § 7.04 ust. 3). Na drogach z żeglugą nocną znaki pokrywa się materiałem odblaskowym w ich kolorach (§ 5.02 ust. 2), więc w nocy szukaj ich latarką, ale nie oślepiaj innych.
- Szlak przy prawym brzegu: czerwony kwadrat z białymi pasami lub czerwona rama (zał. 8 cz. III A pkt 1).
- Szlak przy lewym brzegu: romb zielono-biały lub zielona rama (zał. 8 cz. III A pkt 2).
- Przejście szlaku na drugi brzeg: żółte krzyże lub żółte tablice z czarnym pasem (zał. 8 cz. III B).
- Przeszkoda: czerwony trójkąt w dół przy prawym, zielony w górę przy lewym brzegu (zał. 8 cz. IV A).
- Nie cumujesz do znaków żeglugowych (art. 43 ust. 3 ustawy; § 7.04 ust. 3).
Temat 5 z 6
Jeziora i szerokie drogi wodne: kardynalne, żółte i białe znaki
Na jeziorach przeszkodę może oznaczać znak kardynalny w kolorach czarnym i żółtym, z dwoma czarnymi stożkami na szczycie i białym światłem.
Nazwa znaku mówi, po której stronie go mijasz. Północny: czarny nad żółtym, stożki wierzchołkami w górę, światło migające. Wschodni: czarny z żółtym pasem, stożki podstawami do siebie, migające grupowe po trzy błyski. Południowy: żółty nad czarnym, stożki wierzchołkami w dół, grupa błysków i długi blask ok. 2 s. Zachodni: żółty z czarnym pasem, stożki wierzchołkami do siebie, grupy po dziewięć błysków (zał. 8 cz. VI A pkt 1).
Znak odosobnionego niebezpieczeństwa jest czarny z szerokim czerwonym pasem, ma dwie czarne kule i białe światło błyskowe po dwa błyski w grupie; wokół niego jest woda żeglowna (cz. VI A pkt 2). Oś lub środek szlaku albo podejście do lądu oznacza pława w czerwone i białe pionowe pasy z czerwoną kulą i białym światłem izofazowym, przerywanym lub jednym długim błyskiem co 10 s (cz. VI B). Wyjście z jeziora do kanału lub rzeki pokazują tablice w czarne i białe pasy: pionowe po prawej stronie wyjścia (światło czerwone izofazowe, okres 4 s), poziome po lewej (zielone izofazowe, 4 s) (cz. VI D).
Żółte pławy z żółtym światłem oznaczają akwen zamknięty dla ruchu albo o ograniczonym ruchu. Nie przekraczasz linii wyznaczonej tymi pławami i nie pływasz po oddzielonym akwenie; napisy na pławach mogą ograniczać zakaz do pewnych rodzajów statków. Napis „SPORT” oznacza akwen dla narciarstwa wodnego zamknięty dla innych. Biała kula na maszcie nakazuje wszystkim, którzy nie biorą udziału w imprezie, natychmiast opuścić taki akwen (zał. 8 cz. VII). Rysunek w załączniku pokazuje też żółte pławy wokół strefy zakazu ruchu o napędzie mechanicznym, akwenu do kotwiczenia i akwenu z ograniczeniem prędkości.
Znak specjalnego przeznaczenia to na wodach śródlądowych biała pława dowolnego kształtu z napisem albo prostokątnym znakiem szczytowym (zał. 8 cz. VIII). Na jeziorach z lądu pokazuje się też ostrzeżenia meteorologiczne: żółte światło migające ok. 40 razy na minutę to „UWAGA” (możliwe groźne zjawiska), ok. 90 razy na minutę to „NIEBEZPIECZEŃSTWO” (zjawisko bezpośrednio się zbliża) (cz. VI C).
- Kardynalny: nazwa = strona, po której mijasz; stożki pokazują, gdzie jest czerń (zał. 8 cz. VI A pkt 1).
- Światła kardynalnych: N migające, E po 3, S grupa + długi blask, W po 9 (zał. 8 cz. VI A pkt 1).
- Odosobnione niebezpieczeństwo: dwie czarne kule, czerwony pas, dwa białe błyski (cz. VI A pkt 2).
- Żółte pławy śródlądowe: akwen zamknięty lub ograniczony, nie przekraczasz linii (cz. VII).
- Żółte migające z lądu: ok. 40/min „UWAGA”, ok. 90/min „NIEBEZPIECZEŃSTWO” (cz. VI C).
Temat 6 z 6
Ćwicz i pogłębiaj
Tu najlepiej przećwiczysz ten temat. Potem jednym dotknięciem wrócisz do kursu.
Źródła
- Rozporządzenie MSiT w sprawie uprawiania turystyki wodnej, t.j. Dz.U. 2026 poz. 604: załącznik nr 4 część III pkt 1.5 lit. a (program: znaki żeglugowe i oznakowanie dróg wodnych) · sprawdzono
- Przepisy żeglugowe na śródlądowych drogach wodnych (Dz.U. 2003 nr 212 poz. 2072, akt obowiązujący): § 5.01, § 5.02, § 6.01 ust. 2, § 6.08, § 6.22, § 6.25, § 7.02–7.05 · sprawdzono
- Przepisy żeglugowe, tekst PDF z rysunkami: załącznik nr 7 (znaki A–E i znaki pomocnicze) i załącznik nr 8 cz. I–IX (strony szlaku, pławy, znaki brzegowe, przeszkody, znaki kardynalne, żółte pławy, ostrzeżenia meteorologiczne, wejścia do portów); kolory, kształty i światła sprawdzone na rysunkach · sprawdzono
- Ustawa o żegludze śródlądowej, t.j. Dz.U. 2025 poz. 18: art. 43 ust. 2–3 (oznakowanie szlaku, zakaz cumowania do znaków) i art. 44 ust. 1 (obowiązek stosowania się do znaków) · sprawdzono
- Ustawa o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej, t.j. Dz.U. 2026 poz. 1305: art. 4 (morskie wody wewnętrzne: Zalew Szczeciński, Zalew Wiślany, część Zatoki Gdańskiej) · sprawdzono
- IALA, Recommendation R1001 The IALA Maritime Buoyage System (Ed. 2.0): znaki boczne regionu A, znaki kardynalne, odosobnionego niebezpieczeństwa, bezpiecznej wody i specjalne po angielsku · sprawdzono
Treść sprawdzona z oficjalnymi źródłami: r.

