Mapa, droga wodna, śluza i most: jak to przepłynąć?

Temat 1 z 6

Przed rejsem: mapa, przewodnik i komunikaty

Zanim wypłyniesz, jako kierownik statku zbierasz wiarygodne informacje o warunkach na drodze wodnej, którą masz przepłynąć (§ 1.02 ust.

8 przepisów żeglugowych). Na wodach śródlądowych masz trzy źródła: mapę lub przewodnik po szlaku (np. mapę Wielkich Jezior Mazurskich albo przewodnik po Odrze), aktualne komunikaty administracji drogi wodnej i znaki na samej wodzie.

Administracja drogi wodnej ogłasza w komunikatach aktualne warunki żeglugowe, terminy otwarcia i zamknięcia dróg wodnych dla żeglugi i wydaje informator o śródlądowych żeglownych drogach wodnych (art. 43 ust. 6 ustawy o żegludze śródlądowej). W komunikatach podaje się też czasowe zmiany głębokości, szerokości szlaku czy prześwitu (§ 5 ust. 3 rozporządzenia w sprawie klasyfikacji). Komunikaty nawigacyjne publikuje Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie, osobno dla każdego regionalnego zarządu gospodarki wodnej (RZGW): np. RZGW w Białymstoku dla Kanału Augustowskiego i Wielkich Jezior Mazurskich, RZGW w Warszawie dla Narwi i Kanału Żerańskiego, RZGW w Szczecinie dla Odry Zachodniej i jeziora Dąbie.

Mapy i przewodniki turystyczne są pomocne, ale mogą być nieaktualne: zamknięta śluza, remont mostu czy niska woda pojawiają się w komunikatach, a nie w wydrukowanej mapie. Na mapach śródlądowych drogę wodną opisuje symbol jej klasy. Gdy odcinek nie spełnia parametrów klasy, przy symbolu stoi ułamek h/d (faktyczny minimalny prześwit i zanurzenie) oraz dopuszczalna długość L i szerokość B statku (§ 4 ust. 5 rozporządzenia w sprawie klasyfikacji). Na drogach objętych systemem RIS dyrektor urzędu żeglugi śródlądowej zapewnia dostęp do elektronicznych map nawigacyjnych (art. 47c ust. 1 pkt 2 ustawy).

• Przed rejsem zbierasz wiarygodne informacje o drodze wodnej (§ 1.02 ust. 8).
• Komunikaty o warunkach żeglugowych ogłasza administracja drogi wodnej (art. 43 ust. 6 ustawy).
• Komunikaty nawigacyjne: Wody Polskie, osobno dla każdego RZGW.
• Na mapie śródlądowej: klasa drogi, a przy ograniczeniach ułamek h/d oraz L i B (§ 4 ust. 5 rozporządzenia o klasyfikacji).

Temat 2 z 6

Mapa morska: skala, głębokości, symbole i aktualność

Na Zatoce Gdańskiej, Zalewie Szczecińskim i Zalewie Wiślanym jesteś na morskich wodach wewnętrznych (art. 4 ustawy o obszarach morskich), więc korzystasz z map morskich.

Polskie mapy morskie i inne publikacje nautyczne opracowuje i wydaje Biuro Hydrograficzne Marynarki Wojennej, które wykonuje zadania Państwowej Morskiej Służby Hydrograficznej. Prowadzi ono też serwis cyfrowych map nawigacyjnych i koordynuje obieg informacji nautycznej i ostrzeżeń nawigacyjnych (art. 41a–41b ustawy o obszarach morskich).

Skala mówi, ile razy teren jest pomniejszony. Przy skali 1:50 000 jeden centymetr na mapie to 50 000 cm, czyli 500 m w terenie. Mapa w skali 1:10 000 (większa skala) pokazuje mniejszy obszar, ale dokładniej niż mapa 1:100 000 (mniejsza skala). Do podejścia do portu bierzesz mapę o największej skali, jaką masz.

Głębokości na mapie morskiej podaje się w metrach od poziomu odniesienia, nazywanego zerem mapy; jaki to poziom, mówi opis mapy. Prawdziwa głębokość zależy od bieżącego poziomu wody, więc zawsze zostaw zapas pod kilem. Linie łączące miejsca o tej samej głębokości to izobaty. Symbole pokazują znaki nawigacyjne z opisem świateł, mielizny, wraki i przeszkody, a skrócony opis stoi na marginesie mapy.

Mapa jest dobra tylko wtedy, gdy jest aktualna. Zmiany oznakowania, nowe przeszkody i prace na wodzie ogłasza się w ostrzeżeniach nawigacyjnych i informacjach nautycznych, które koordynuje Biuro Hydrograficzne Marynarki Wojennej (art. 41b ust. 1 pkt 5). Stara, niepoprawiona mapa może pokazywać pławę, której już nie ma.

• Mapy morskie i publikacje nautyczne wydaje Biuro Hydrograficzne Marynarki Wojennej (art. 41a–41b ustawy o obszarach morskich).
• Skala 1:50 000: 1 cm na mapie = 500 m w terenie.
• Większa skala (1:10 000) = więcej szczegółów, mniejszy obszar.
• Głębokości od zera mapy; opis mapy mówi, jaki to poziom.
• Mapę poprawiasz według ostrzeżeń nawigacyjnych i informacji nautycznych (art. 41b ust. 1 pkt 5).

Temat 3 z 6

Drogi wodne: kategorie, klasy i najwyższa woda żeglowna

Polskie drogi wodne mają dwa różne podziały, nie myl ich.

Kategorie I i II z przepisów żeglugowych decydują o zasadach ruchu: drogi z załącznika nr 9 (m.in. Wielkie Jeziora Mazurskie, Jezioro Zegrzyńskie, Kanał Augustowski, Kanał Gliwicki) są kategorii II, a pozostałe kategorii I (§ 6.01 ust. 1; zał. 9 cz. I). Ten sam załącznik określa, co na kanałach i jeziorach znaczy „w górę” (zał. 9 cz. II).

Klasy dróg wodnych ustala rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie klasyfikacji śródlądowych dróg wodnych według wielkości statków, jakie mogą tam pływać, i minimalnego prześwitu pod mostami. Najniższa klasa to Ia, najwyższa Vb. Klasy Ia, Ib, II i III to drogi o znaczeniu regionalnym, a IV, Va i Vb o znaczeniu międzynarodowym (§ 2 ust. 1–3). Na przykład Kanał Żerański i Narew od Pułtuska do stopnia Dębe z Jeziorem Zegrzyńskim to klasa II, Śniardwy i Niegocin klasa II, a kanały łączące jeziora mazurskie od Pisza do Węgorzewa klasa Ia (zał. nr 2).

Minimalny prześwit pod mostami liczy się ponad najwyższą wodą żeglowną (WWŻ), czyli ponad stanem wody, po którego przekroczeniu żegluga jest zabroniona; dla klas Ia, Ib i II wynosi 3,00 m, a dla klasy III 4,00 m; w tej wysokości mieści się bezpieczny odstęp co najmniej 30 cm między najwyższym punktem statku a konstrukcją mostu (§ 4 ust. 3; zał. nr 1). Głębokość tranzytowa to najmniejsza głębokość szlaku na danym odcinku (§ 1.01 lit. zg; art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy); dla rzeki klasy Ia parametr eksploatacyjny to 1,2 m, a szerokość szlaku 15 m (zał. nr 3).

• Kategoria I/II (zał. 9) = zasady ruchu; klasa Ia–Vb (rozporządzenie o klasyfikacji) = wielkość statków.
• Ia najniższa, Vb najwyższa; IV–Vb to drogi o znaczeniu międzynarodowym (§ 2 rozporządzenia o klasyfikacji).
• WWŻ: najwyższa woda żeglowna, powyżej niej żegluga jest zabroniona (zał. nr 1, przypis 6).
• Prześwit klasy Ia–II: 3,00 m ponad WWŻ, łącznie z odstępem bezpieczeństwa co najmniej 30 cm (§ 4 ust. 3; zał. nr 1).
• Głębokość tranzytowa: najmniejsza głębokość szlaku na odcinku (§ 1.01 lit. zg).

Temat 4 z 6

Śluza krok po kroku

Rejon śluzy to akweny bezpośrednio powyżej i poniżej śluzy, aż do końca urządzeń cumowniczych, chyba że inaczej oznakowano go znakiem C.4 (§ 1.01 lit. ze).

Zbliżając się do śluzy, zmniejszasz prędkość. Jeżeli nie chcesz lub nie możesz wejść, a na brzegu stoi znak B.5, zatrzymujesz się przed nim. W rejonie śluzy masz włączone radio na kanale tej śluzy, a wyprzedzanie jest zabronione (§ 6.28 ust. 1, 2 i 4).

Do śluzy wchodzi się w kolejności przybycia. Mały statek nie może żądać osobnego śluzowania, wchodzi po zgodzie obsługi, a gdy śluzuje się razem z dużymi statkami, wchodzi dopiero po nich (§ 6.28 ust. 3). Poza kolejnością przechodzą m.in. statki urzędów żeglugi, administracji drogi wodnej, straży pożarnej, Straży Granicznej i Policji (§ 6.29). Polecenia obsługi śluzy wykonujesz zawsze (§ 6.28 ust. 11).

Światła przy wejściu: dwa czerwone jedno nad drugim — śluza nie pracuje; jedno czerwone lub dwa obok siebie — śluza zamknięta; zgaszenie jednego z dwóch czerwonych albo czerwone i zielone obok siebie, albo zielone nad czerwonym — śluza przygotowuje się do otwarcia, wejście nadal zabronione; jedno lub dwa zielone — wejście dozwolone. Przy wyjściu: czerwone — wyjście zabronione, zielone — dozwolone. Czerwone światła może zastąpić tablica A.1, zielone tablica E.1. Bez sygnalizacji wchodzisz i wychodzisz tylko na wyraźne wskazanie obsługi (§ 6.28 bis).

W komorze: kotwica całkowicie podniesiona, wchodzisz powoli, cumujesz w granicach oznaczonych na ścianach. Podczas napełniania i opróżniania komory jesteś przycumowany i luzujesz albo wybierasz cumy tak, by nie uderzać o ściany ani o inne statki. Używasz odbijaczy (przenośne muszą być niezatapialne), nie spuszczasz wody na inne statki ani na nabrzeże, a od przycumowania do zezwolenia na wyjście nie używasz pędnika. Mały statek trzyma bezpieczną odległość od innych, a od statku z niebieskim stożkiem lub niebieskim światłem co najmniej 10 m (§ 6.28 ust. 5–8).

• Przed śluzą zwalniasz, czekasz przed B.5, słuchasz kanału śluzy, nie wyprzedzasz (§ 6.28 ust. 1, 2, 4).
• Kolejność przybycia; mały statek wchodzi za zgodą obsługi i po dużych (§ 6.28 ust. 3).
• Dwa czerwone pionowo: nie pracuje; czerwone + zielone: przygotowanie, nadal czekasz; zielone: wejście (§ 6.28 bis ust. 1).
• W komorze: przycumowany, odbijacze, bez pędnika do zezwolenia na wyjście (§ 6.28 ust. 7).
• Kotwica podniesiona; 10 m od statku z niebieskim stożkiem (§ 6.28 ust. 5 i 8).

Temat 5 z 6

Mosty, jazy, stopnie wodne i ostrogi

Pod mostem stałym nie przepływasz przęsłem oznakowanym tablicą A.1.

Przęsło z jednym żółtym rombem (D.1a) to zalecane przejście w obu kierunkach, z dwoma (D.1b) w jednym kierunku, a z przeciwnego zabronione. Jeżeli tylko niektóre przęsła są tak oznakowane, pod pozostałymi mogą przepływać jedynie małe statki, gdy pozwalają na to warunki miejscowe (§ 6.25). Gdy przejście pod mostem jest za wąskie dla dwóch statków naraz, stosujesz zasady wąskiego przejścia (§ 6.24 ust. 1). Wysokość prześwitu podaje znak C.2, a wysokość linii napowietrznej znak E.2, oba ponad najwyższą wodą żeglowną (zał. 7).

Przed mostem zwodzonym zwalniasz, wykonujesz polecenia obsługi, nie wyprzedzasz i zatrzymujesz się przed znakiem B.5, jeśli nie przechodzisz. Światła: czerwone obok siebie — zakaz przejścia; czerwone i zielone obok siebie albo czerwone nad zielonym — most się otwiera, przygotuj się; zielone — przejście wolne; dwa czerwone jedno nad drugim — otwieranie wstrzymane. Żółte światło razem z czerwonymi pozwala przejść tylko statkom o małej wysokości (§ 6.26).

Jaz piętrzy wodę na rzece. Znak E.3 ostrzega, że jaz jest blisko. Przez przęsło jazu wolno przejść tylko wtedy, gdy z obu stron oznakowano je znakiem E.1; zakaz pokazują czerwone światła lub tablica A.1. Przy jazie nie wolno wlec kotwicy, łańcucha ani liny (§ 6.27). Stopień wodny to zwykle jaz albo zapora razem ze śluzą: jako jacht przepływasz go śluzą, nie przez zamknięcia jazu, chyba że przęsło jest oznakowane do przejścia.

Ostrogi i inne budowle regulacyjne odsuwają nurt od brzegu; przy wyższej wodzie mogą być niewidoczne, więc trzymasz się szlaku. Do budowli regulacyjnych, konstrukcji mostów i jazów nie wolno cumować (§ 7.04 ust. 3), a pod mostami i pod przewodami wysokiego napięcia postój jest zabroniony (§ 7.02 ust. 1 lit. d). Na kanałach stajesz tylko przy znaku E.5 (§ 7.01 ust. 4).

• Most stały: A.1 zakaz; D.1a oba kierunki; D.1b jeden kierunek (§ 6.25).
• Nieoznakowane przęsła obok oznakowanych: tylko małe statki, gdy pozwalają warunki (§ 6.25 ust. 3).
• Most zwodzony: zwalniasz, nie wyprzedzasz, stop przed B.5, słuchasz obsługi (§ 6.26).
• Jaz: przejście tylko przęsłem ze znakami E.1 po obu stronach (§ 6.27 ust. 2).
• Nie cumujesz do mostów, jazów ani budowli regulacyjnych (§ 7.04 ust. 3).

Temat 6 z 6

Ćwicz i pogłębiaj

Tu najlepiej przećwiczysz ten temat. Potem jednym dotknięciem wrócisz do kursu.

• Przewodnik po egzaminie na patent sternika motorowodnegoPoradnik
• Słowniczek pojęć (morskie odpowiedniki: skala, głębokość, mila morska)Poradnik
• Egzamin próbny na patent sternika motorowodnegoPoradnik