Z czego składa się jacht motorowy i jak pływa jego kadłub?

Temat 1 z 5

Części jachtu motorowego

Jacht motorowy to kadłub, pokład i wyposażenie.

Kadłub to wodoszczelna „skorupa”, która daje wyporność. Jego przód to dziób, tył to rufa. Boki to burty: patrząc w stronę dziobu masz po prawej prawą burtę, a po lewej lewą burtę. Na małych jachtach motorowych rufa kończy się zwykle płaską, poprzeczną ścianą. To pawęż: na niej wisi silnik przyczepny albo przez nią przechodzi kolumna napędowa.

Pokład zamyka kadłub od góry. Kokpit to obniżone, otwarte miejsce dla sternika i załogi. Pod podłogą, w najniższej części kadłuba, zbiera się woda: to zęza. Na pokładzie znajdziesz knagi do cumowania, relingi i pulpity, które chronią przed wypadnięciem, oraz okucie dziobowe do kotwicy i holowania. Przepisy wymagają, żeby każda jednostka miała co najmniej jeden solidny punkt mocowania do kotwiczenia, cumowania i holowania (rozporządzenie 2016/807, zał. 2 cz. I pkt 3.9).

Kilka słów z przepisów. Długość kadłuba decyduje o tym, czy jesteś małym statkiem: na wodach śródlądowych to statek o długości kadłuba poniżej 20 m (przepisy żeglugowe, § 1.01 lit. d). Rekreacyjna jednostka pływająca to łódź do sportu i rekreacji o długości kadłuba od 2,5 do 24 m (rozporządzenie 2016/807, § 2 pkt 2). Linia wodna to miejsce, gdzie woda styka się z kadłubem. Zanurzenie to odległość od linii wodnej do najniższego punktu kadłuba, a wolna burta to wysokość burty nad wodą.

• Dziób z przodu, rufa z tyłu, prawa i lewa burta patrząc w stronę dziobu.
• Pawęż: płaska ściana rufy; na niej wisi silnik przyczepny.
• Zęza: najniższa część wnętrza kadłuba, gdzie zbiera się woda.
• Mały statek: długość kadłuba poniżej 20 m (przepisy żeglugowe, § 1.01 lit. d).
• Każdy jacht ma solidny punkt do kotwiczenia, cumowania i holowania (2016/807, zał. 2 cz. I pkt 3.9).

Temat 2 z 5

Trzy typy kadłubów: wypornościowy, ślizgowy, półślizgowy

Kadłub wypornościowy zawsze płynie „w wodzie”: rozpycha ją i niesie go siła wyporu.

Ma zwykle zaokrąglone dno i głębsze zanurzenie. Jest ekonomiczny i spokojny na fali, ale jego prędkość jest ograniczona długością linii wodnej. Dodanie mocy powyżej pewnej granicy daje głównie wyższą falę za rufą, a nie większą prędkość. Tak budowane są np. barki i większość łodzi czarterowych na kanałach.

Kadłub ślizgowy przy odpowiedniej prędkości wychodzi z wody i ślizga się po jej powierzchni. Ma płaskie lub ostro wyprofilowane dno w kształcie litery V. Potrzebuje dużej mocy, ale osiąga duże prędkości. Najwięcej fali robi przy przejściu w ślizg, gdy dziób jest wysoko uniesiony. Jacht na egzaminie na sternika motorowodnego musi mieć silnik umożliwiający pływanie w ślizgu (Dz.U. 2025 poz. 1144, załącznik lp. 3).

Kadłub półślizgowy łączy obie cechy: przy małej prędkości płynie jak wypornościowy, przy większej częściowo unosi się na wodzie. Do tego dochodzi kształt dna. Płaskie dno jest stateczne na spokojnej wodzie, ale twardo uderza na fali. Głębokie V lepiej przecina falę, ale łódź na postoju łatwiej się kołysze. Katamaran ma dwa kadłuby i dużą stateczność początkową.

• Wypornościowy: płynie w wodzie, prędkość ograniczona długością linii wodnej.
• Ślizgowy: przy prędkości ślizga się po powierzchni, potrzebuje dużej mocy.
• Półślizgowy: pośredni, przy większej prędkości częściowo się unosi.
• Najwięcej fali robisz przy wchodzeniu w ślizg; uważaj na § 6.20 przepisów żeglugowych.
• Egzamin na sternika motorowodnego odbywa się na jachcie zdolnym do ślizgu (Dz.U. 2025 poz. 1144, zał. lp. 3).

Temat 3 z 5

Stateczność i obciążenie

Stateczność to zdolność jachtu do powrotu do pozycji pionowej po przechyle.

Gdy jacht się przechyla, wypór działa w innym miejscu niż ciężar i powstaje para sił, która go prostuje. Im niżej leży środek ciężkości, tym lepiej. Dlatego ciężkie rzeczy kładziesz nisko i na środku, a załoga nie stoi na burtach ani na dachu kabiny w czasie jazdy.

Stateczność psują: przeciążenie (mniej wolnej burty), wszyscy ludzie po jednej stronie, ciężar wysoko oraz woda swobodnie przelewająca się w zęzie. Przepisy żeglugowe mówią wprost, że rozmieszczenie ładunków nie może zagrażać stateczności statku (§ 1.07 ust. 2). Producent ustala stateczność i wolną burtę dla kategorii projektowej i maksymalnego obciążenia (2016/807, zał. 2 cz. I pkt 3.2).

Maksymalne obciążenie zalecane przez producenta obejmuje paliwo, wodę, prowiant, sprzęt i ludzi (pkt 3.6). Liczba na tabliczce nie obejmuje jednak zawartości pełnych zbiorników stałych, bo producent uwzględnia je osobno; ludzi, kanistry, bagaż i sprzęt sumujesz i porównujesz z tą liczbą (pkt 2.2 lit. d). Łodzie krótsze niż 6 m, które mogą zostać zalane, muszą mieć środki utrzymujące je na powierzchni po zalaniu (pkt 3.3). Przejścia burtowe poniżej linii wodnej mają łatwo dostępne zawory odcinające (pkt 3.4), a kokpit powinien być samoodpływowy albo inaczej zabezpieczony przed zalaniem wnętrza (pkt 3.5).

• Ciężar nisko i na środku, załoga siedzi (przepisy żeglugowe, § 1.07 ust. 2; § 1.04).
• Maksymalne obciążenie to paliwo, woda, prowiant, sprzęt i ludzie razem; liczba z tabliczki nie obejmuje pełnych zbiorników stałych (2016/807, zał. 2 cz. I pkt 3.6 i 2.2 lit. d).
• Przeciążenie zmniejsza wolną burtę i stateczność (pkt 3.2).
• Łódź poniżej 6 m narażona na zalanie ma zapas pływalności (pkt 3.3).
• Zawory na przejściach burtowych poniżej linii wodnej muszą być łatwo dostępne (pkt 3.4).

Temat 4 z 5

Tabliczka znamionowa i kategorie projektowe A–D

Każda nowa rekreacyjna jednostka pływająca ma trwale przymocowaną tabliczkę znamionową.

Są na niej co najmniej: producent i jego adres, oznakowanie CE, kategoria projektowa, maksymalne obciążenie zalecane przez producenta oraz zalecana liczba osób (2016/807, zał. 2 cz. I pkt 2.2). Osobno jacht ma numer identyfikacyjny z kodem producenta, numerem seryjnym, datą produkcji i rokiem modelu (pkt 2.1).

Kategoria projektowa mówi, na jakie warunki jacht zaprojektowano. A: wiatr może przekroczyć 8° w skali Beauforta, fala istotna 4 m i więcej. B: wiatr do 8°B, fala do 4 m. C: wiatr do 6°B, fala do 2 m. D: wiatr do 4°B, fala do 0,3 m, sporadycznie do 0,5 m (pkt 1). Mała motorówka kategorii D to łódź na osłonięte wody, nie na otwartą zatokę przy silnym wietrze.

Maksymalna moc znamionowa silnika jest podana w instrukcji obsługi jachtu (pkt 4). Mocniejszego silnika nie montujesz. Komora silnika musi być wentylowana, a pomieszczenia ze zbiornikami benzyny wietrzone; zbiornik benzyny nie może być częścią kadłuba (pkt 5.1.2 i 5.2.2). Przenośna gaśnica powinna być łatwo dostępna z miejsca sterowania (pkt 5.6.2). Przepisy żeglugowe dodają ogólną zasadę: statek ma być zbudowany i wyposażony tak, żeby zapewnić bezpieczeństwo żeglugi i osób na pokładzie (§ 1.08 ust. 1).

• Tabliczka: producent, CE, kategoria projektowa, maks. obciążenie, liczba osób (2016/807, zał. 2 cz. I pkt 2.2).
• A: ponad 8°B i fala 4 m+; B: do 8°B i 4 m; C: do 6°B i 2 m; D: do 4°B i 0,3 m (pkt 1).
• Maksymalna moc silnika: w instrukcji obsługi (pkt 4).
• Komora silnika wentylowana, zbiornik benzyny nie jest częścią kadłuba (pkt 5.1.2, 5.2.2).
• Gaśnica łatwo dostępna ze stanowiska sternika (pkt 5.6.2).

Temat 5 z 5

Ćwicz i pogłębiaj

Tu najlepiej przećwiczysz ten temat. Potem jednym dotknięciem wrócisz do kursu.

• Słowniczek pojęć żeglarskichPoradnik
• Przewodnik po egzaminie na patent sternika motorowodnegoPoradnik