Kto komu ustępuje na morzu, czyli MPZZM dla sternika motorowodnego

Temat 1 z 6

Gdzie kończy się rzeka, a zaczyna morze

Z patentem sternika motorowodnego prowadzisz jacht motorowy o długości kadłuba do 12 m po morskich wodach wewnętrznych i po pozostałych wodach morskich w strefie do 2 Mm od brzegu, w porze dziennej (rozporządzenie Dz.U. 2026 poz. 604, § 8 ust. 2 pkt 2). Morskie wody wewnętrzne to m.in. wody portów, polska część Zalewu Szczecińskiego i Zalewu Wiślanego oraz część Zatoki Gdańskiej zamknięta linią podstawową morza terytorialnego, która biegnie od cypla Helu do Mierzei Wiślanej (ustawa o obszarach morskich, art. 4). Tam limit 2 Mm nie obowiązuje; na otwartym Bałtyku, np. przy Łebie czy Kołobrzegu, pływasz najwyżej 2 Mm od brzegu. Śródlądowe drogi wodne kończą się na granicy z morskimi wodami wewnętrznymi; załącznik nr 9 przepisów żeglugowych wymienia ją m.in. dla Wisły, Martwej Wisły, Szkarpawy i Odry.

Na morzu obowiązują Międzynarodowe przepisy o zapobieganiu zderzeniom na morzu, w skrócie MPZZM (po angielsku COLREG). Polska jest stroną konwencji z 1972 roku (Dz.U. 1977 nr 15 poz. 61). Prawidło 1 mówi, że MPZZM stosuje się na morzu pełnym i na wszystkich połączonych z nim wodach żeglownych dla statków morskich. Władze mogą wydać przepisy szczególne, np. dla portów i torów podejściowych, więc w porcie sprawdzasz także przepisy portowe.

Kilka pojęć z prawidła 3 brzmi znajomo. Statek o napędzie mechanicznym to każdy statek napędzany maszyną; statek żaglowy płynie wyłącznie na żaglach, a jacht na żaglach z włączonym silnikiem jest statkiem o napędzie mechanicznym. Statek „w drodze” nie stoi na kotwicy, nie jest zacumowany ani nie stoi na mieliźnie. Prawidło 2 przypomina, że przepisy nie zwalniają cię z dobrej praktyki morskiej i że w bezpośrednim niebezpieczeństwie możesz od nich odstąpić.

• Patent na morzu: jacht motorowy do 12 m, tylko w porze dziennej, na morskich wodach wewnętrznych i do 2 Mm od brzegu (§ 8 ust. 2 pkt 2).
• Na morzu i wodach z nim połączonych żeglownych dla statków morskich obowiązuje MPZZM (prawidło 1).
• Żagle i silnik jednocześnie = statek o napędzie mechanicznym, także na morzu (prawidło 3).
• Dobra praktyka morska zawsze; odstępstwo tylko dla uniknięcia bezpośredniego niebezpieczeństwa (prawidło 2).

Temat 2 z 6

Obserwacja, bezpieczna prędkość, niebezpieczeństwo zderzenia

Stale prowadzisz obserwację wzrokową i słuchową oraz używasz wszystkich dostępnych środków, aby w pełni ocenić sytuację (prawidło 5).

Płyniesz zawsze z bezpieczną prędkością, czyli taką, przy której możesz skutecznie uniknąć zderzenia i zatrzymać się na odpowiedniej odległości; zależy ona m.in. od widzialności, natężenia ruchu, zdolności manewrowych twojego jachtu, wiatru, fali i prądów (prawidło 6).

Niebezpieczeństwo zderzenia istnieje, jeśli namiar kompasowy zbliżającego się statku wyraźnie się nie zmienia. W razie wątpliwości uznajesz, że niebezpieczeństwo istnieje (prawidło 7). Manewr wykonujesz wcześnie i zdecydowanie: zmiana kursu lub prędkości ma być na tyle duża, żeby druga jednostka ją zauważyła, a nie seria małych zmian. Jeśli trzeba, zwalniasz albo zatrzymujesz się (prawidło 8).

• Obserwacja wzrokowa i słuchowa stale, plus wszystkie dostępne środki (prawidło 5).
• Bezpieczna prędkość pozwala uniknąć zderzenia i zatrzymać się na czas (prawidło 6).
• Namiar się nie zmienia = niebezpieczeństwo zderzenia; w razie wątpliwości zakładasz, że istnieje (prawidło 7).
• Manewr wcześnie i wyraźnie; nie serią drobnych zmian (prawidło 8).

Temat 3 z 6

Wąskie przejścia i systemy rozgraniczenia ruchu

W wąskim przejściu albo na torze wodnym trzymasz się jak najbliżej jego zewnętrznej granicy po swojej prawej burcie, na ile jest to bezpieczne.

Statek krótszy niż 20 m i statek żaglowy nie mogą przeszkadzać statkowi, który może bezpiecznie płynąć tylko w obrębie przejścia. Nie przecinasz toru, jeśli przeszkodzi to takiemu statkowi. Przed zakrętem, za którym nie widać innych statków, nadajesz jeden długi dźwięk. Jeśli to możliwe, nie kotwiczysz w wąskim przejściu (prawidło 9).

W systemie rozgraniczenia ruchu płyniesz właściwą drogą ruchu w ogólnym kierunku ruchu i trzymasz się z dala od strefy rozgraniczającej. Jeśli musisz przeciąć drogę ruchu, robisz to kursem możliwie pod kątem prostym do kierunku ruchu. Ze strefy ruchu przybrzeżnego mogą korzystać statki krótsze niż 20 m, statki żaglowe i statki zajęte połowem. Statek krótszy niż 20 m nie może przeszkadzać w bezpiecznym przejściu statkowi o napędzie mechanicznym płynącemu drogą ruchu (prawidło 10).

To ważna różnica wobec przepisów śródlądowych: MPZZM nie mają ogólnej zasady „mały statek ustępuje dużemu”. Na otwartym morzu decydują prawidła 13–18. W wąskim przejściu i w systemie rozgraniczenia ruchu twój jacht krótszy niż 20 m ma jednak obowiązek nie przeszkadzać dużym statkom, więc usuwasz się z ich drogi wcześnie.

• Wąskie przejście: trzymaj się prawej strony; krótszy niż 20 m nie przeszkadza statkom, które muszą płynąć torem (prawidło 9).
• Zakręt z ograniczonym widokiem: jeden długi dźwięk (prawidło 9 f, prawidło 34 e).
• System rozgraniczenia ruchu: płyń drogą ruchu w jej kierunku, przecinaj ją kursem pod kątem prostym (prawidło 10).
• Krótszy niż 20 m nie przeszkadza statkowi o napędzie mechanicznym na drodze ruchu (prawidło 10 j).

Temat 4 z 6

Statki w polu widzenia: wyprzedzanie, kontrkursy, kursy przecinające się

Wyprzedzasz, gdy dochodzisz do statku z kierunku położonego ponad 22,5° za jego trawersem; w nocy widać wtedy tylko jego światło rufowe.

Statek wyprzedzający ustępuje z drogi wyprzedzanemu, aż go minie i się oddali, bez względu na rodzaj statku. W razie wątpliwości uznajesz, że wyprzedzasz (prawidło 13).

Gdy dwa statki o napędzie mechanicznym idą kontrkursami lub prawie kontrkursami, każdy zmienia kurs w prawo i mijają się lewymi burtami (prawidło 14). Gdy ich kursy się przecinają, ustępuje ten, kto ma drugi statek po swojej prawej burcie, i jeśli może, nie przecina mu kursu przed dziobem (prawidło 15). Statek ustępujący działa wcześnie i zdecydowanie (prawidło 16). Statek nieustępujący utrzymuje kurs i prędkość, ale może działać, gdy widać, że drugi nie ustępuje, a musi działać, gdy zderzenia nie da się uniknąć samym manewrem drugiego (prawidło 17).

Prawidło 18 ustala kolejność: statek o napędzie mechanicznym w drodze ustępuje statkowi nieodpowiadającemu za swoje ruchy, statkowi o ograniczonej zdolności manewrowej, statkowi zajętemu połowem i statkowi żaglowemu. Nie dotyczy to sytuacji z prawideł 9, 10 i 13: żaglówka, która cię wyprzedza, nadal ma ustąpić tobie. Dwa statki żaglowe: ustępuje ten, kto ma wiatr z lewej burty, a gdy wiatr jest z tej samej burty, ustępuje statek nawietrzny (prawidło 12).

Przy ograniczonej widzialności, gdy statków nie widać, nie ma statku „nieustępującego”. Płyniesz z bezpieczną prędkością, a gdy usłyszysz sygnał mgłowy z kierunku przed trawersem, zwalniasz do minimum potrzebnego do utrzymania kursu i w razie potrzeby zatrzymujesz się. Unikasz zmiany kursu w lewo wobec statku przed trawersem (o ile go nie wyprzedzasz) i zmiany kursu w stronę statku na trawersie lub za nim (prawidło 19).

• Wyprzedzający zawsze ustępuje, w razie wątpliwości zakładasz, że wyprzedzasz (prawidło 13).
• Kontrkursy: obaj w prawo, mijanie lewymi burtami (prawidło 14).
• Kursy przecinające się: ustępuje ten, kto ma drugi statek z prawej burty (prawidło 15).
• Motorówka ustępuje statkom: nieodpowiadającemu za swoje ruchy, o ograniczonej zdolności manewrowej, zajętemu połowem, żaglowemu (prawidło 18 a).
• Mgła: sygnał z przodu = zwolnij do minimum sterowności; unikaj zwrotu w lewo wobec statku przed trawersem (prawidło 19).

Temat 5 z 6

Światła, znaki dzienne i sygnały dźwiękowe na morzu

Pływasz w porze dziennej, więc najczęściej zobaczysz znaki dzienne.

Kula na dziobie: statek na kotwicy (prawidło 30). Trzy kule jedna nad drugą: statek na mieliźnie (prawidło 30). Dwie kule: statek nieodpowiadający za swoje ruchy; kula, romb i kula: statek o ograniczonej zdolności manewrowej (prawidło 27). Walec: statek ograniczony swoim zanurzeniem, któremu nie przeszkadzasz (prawidła 28 i 18 d). Dwa stożki złączone wierzchołkami: statek zajęty połowem (prawidło 26). Stożek wierzchołkiem w dół: statek płynący na żaglach i na silniku (prawidło 25 e).

Gdy jednak przyjdzie mgła, liczą się światła, bo przy ograniczonej widzialności pokazuje się je także w dzień (prawidło 20 b); na egzaminie musisz je znać również na noc. Statek o napędzie mechanicznym w drodze pokazuje światło masztowe, burtowe i rufowe; krótszy niż 12 m może zamiast nich pokazywać białe światło widoczne dookoła widnokręgu i światła burtowe (prawidło 23). Statek na kotwicy pokazuje białe światło widoczne dookoła widnokręgu (prawidło 30). W nocy trałowiec pokazuje zielone nad białym, inny statek zajęty połowem czerwone nad białym (prawidło 26), statek nieodpowiadający za swoje ruchy dwa czerwone (prawidło 27).

Sygnały manewrowe statku o napędzie mechanicznym w polu widzenia: jeden krótki – zmieniam kurs w prawo, dwa krótkie – w lewo, trzy krótkie – pracuję wstecz; co najmniej pięć krótkich i szybkich – nie rozumiem twoich zamiarów albo wątpię, czy twój manewr wystarczy (prawidło 34). Krótki dźwięk trwa około 1 s, długi 4–6 s (prawidło 32). We mgle statek o napędzie mechanicznym posuwający się po wodzie nadaje jeden długi dźwięk nie rzadziej niż co 2 minuty, a zatrzymany w drodze dwa długie; jacht krótszy niż 12 m może zamiast tego nadawać inny skuteczny sygnał dźwiękowy nie rzadziej niż co 2 minuty (prawidło 35 a, b i j). Jacht krótszy niż 12 m nie musi mieć gwizdka, ale musi mieć inny środek do nadawania skutecznych sygnałów dźwiękowych (prawidło 33 b).

• Kula: na kotwicy; trzy kule: na mieliźnie (prawidło 30).
• Dwie kule: nieodpowiadający za swoje ruchy; kula–romb–kula: ograniczona zdolność manewrowa (prawidło 27).
• Dwa stożki wierzchołkami do siebie: połów (prawidło 26); walec: ograniczony zanurzeniem (prawidło 28).
• Krótszy niż 12 m: białe światło dookoła widnokręgu i burtowe zamiast masztowego i rufowego (prawidło 23 d).
• 1 krótki w prawo, 2 w lewo, 3 wstecz, co najmniej 5 krótkich: wątpliwość (prawidło 34).
• Mgła, w ruchu: jeden długi dźwięk nie rzadziej niż co 2 minuty (prawidło 35 a).

Temat 6 z 6

Ćwicz i pogłębiaj

Tu najlepiej przećwiczysz ten temat. Potem jednym dotknięciem wrócisz do kursu.

• MPZZM (COLREG): wszystkie prawidła po polskuPoradnik
• MPZZM w skróciePoradnik
• Prawidło 5: ObserwacjaPoradnik
• Prawidło 6: Bezpieczna prędkośćPoradnik
• Prawidło 7: Niebezpieczeństwo zderzeniaPoradnik
• Prawidło 8: Manewr dla uniknięcia zderzeniaPoradnik