İlk yardım, uluslararası sözleşmeler ve ADB kuralları

Konu 1 / 6

Temel ilk yardım: önce güvenlik, sonra 112

İlk yardımda ilk adım kendi güvenliğiniz ve hasta/yaralının güvenliğidir.

Teknede bu, motoru durdurmak, tekneyi sabitlemek ve kimsenin denize düşmeyeceğinden emin olmak demektir.

Sonra bilinci kontrol edersiniz: omuzlara hafifçe dokunup yüksek sesle "İyi misiniz?" diye sorarsınız. Yanıt yoksa yardım ister, 112’yi arar ya da aratırsınız; telefonun hoparlörünü açıp sağlık görevlisinin söylediklerini uygularsınız (Sağlık Bakanlığı Beceri Rehberi 2024).

Baş geri, çene yukarı pozisyonuyla hava yolunu açar, nefes alıp almadığına bakarsınız. Bilinci yok ama normal nefes alıyorsa derlenme (yan yatış) pozisyonuna getirirsiniz. Nefes almıyorsa temel yaşam desteğine başlarsınız.

Göğüs basısı: elinizin topuğunu iman tahtasının alt yarısına koyun, kollarınız dik olsun. İman tahtasını en az 5, en fazla 6 cm çöktürün, dakikada 100–120 bası hızında. 30 göğüs basısı, 2 solunum yapın ve 5 tekrardan sonra hastayı kontrol edin. Basılar arasındaki zorunlu kesintiler 10 saniyeyi aşmamalıdır (Sağlık Bakanlığı 2024).

• Hava yolu tam tıkalı, bilinci açık yetişkin: 112, ardından 5 karın basısı; tıkanıklık sürerse 5 karın basısı ile 5 sırt vurusu dönüşümlü (Sağlık Bakanlığı 2024).
• OED (otomatik eksternal defibrilatör) gelirse bağlayın ve sesli komutlarına uyun.

Konu 2 / 6

Kanama ve yanık

Dış kanamada yaranın üzerine gazlı bez ya da temiz bir bez koyup doğrudan bastırın: küçük yarada parmaklarla, büyük yarada avuçla, en az 5 dakika sabit ve kesintisiz.

Bez ıslanırsa kaldırmayın, üstüne yenisini koyup basıya devam edin (Sağlık Bakanlığı 2024).

Doğrudan bası ve basınçlı bandajla durmayan, hayatı tehdit eden kol ya da bacak kanamasında turnike uygulanır. Turnikenin saati üzerine yazılır ve sağlık ekibi gelene kadar gevşetilmez.

Yanıkta yanık bölgeyi en az 20 dakika soğuk suyla soğutun; yanık alan büyükse ıslak temiz bezlerle örtün ve hastayı üşütmeyin. Kabarcıkları patlatmayın; yoğurt, buz ya da merhem sürmeyin. Yüzük ve saat gibi takıları çıkarın, 112’yi arayın (MEB).

EK-2’deki ilk yardım çantasında en az yara bandı, steril gazlı bez, elastik bandaj, üçgen sargı, antiseptik solüsyon ya da mendil, yanık örtüsü ya da yanık jeli, makas ve tek kullanımlık eldiven bulunmalıdır; çanta su geçirmez, içindekilerin tarihi geçerli olmalıdır.

• Her ilk yardım uygulamasında eldiven takın.
• Teknede yanıkların çoğu motor, egzoz ve mutfak kaynaklıdır; önlem en iyi ilk yardımdır.

Konu 3 / 6

Denize özgü sağlık sorunları

Hipotermi, vücut sıcaklığının 35 °C’nin altına düşmesidir.

Belirtileri titreme, konuşma bozukluğu, uyuşukluk, uykuya meyil, yavaş ve yüzeysel solunum, bilinç kaybıdır. Kişiyi rüzgârdan korunan bir yere alın, ıslak giysileri yavaşça çıkarıp kuru giysiler giydirin, boyun, göğüs ve kasığa ılık kuru kompres koyun. Kol ve bacakları ısıtmaya çalışmayın, doğrudan ısı uygulamayın. Bilinci yerindeyse ılık, tatlı içecekleri yudum yudum içirin; 112’yi arayın (MEB).

Boğulmada boğulma nedenini ortadan kaldırır, bilinci ve yaşam bulgularını kontrol eder, gerekirse temel yaşam desteği uygular ve 112’yi ararsınız. MEB eğitim kitabına göre suda boğulanlarda, özellikle soğuk havada, 20–30 dakika geçmiş olsa bile yapay solunum ve kalp masajına başlanmalıdır. Suya atlama kazasında omurga yaralanması olabileceğini unutmayın.

Sıcak çarpması, terleyememe ve susuzluk nedeniyle vücut sıcaklığının 41,1 °C ya da üstüne çıkmasıdır; hayatı tehdit eder. Belirtiler: sıcak, kırmızı, kuru cilt, terlemenin olmaması, baş ağrısı, bilinç bulanıklığı. Kişiyi gölgeye alın, ıslak bezle silerek ya da serin suyla soğutun; vücut sıcaklığı 38–39 °C’ye inince soğutmayı bırakın. 112’yi arayın (MEB). Teknede gölgelik, şapka ve bol su en iyi korunmadır.

Deniz tutması baş dönmesi, solukluk, soğuk ter ve bulantıyla gelir. Resmî bir protokolü yoktur; iyi uygulama şudur: kişi açık havada kalsın ve ufka baksın, mümkünse dümeni tutsun, kamarada okumasın, az ve hafif yesin, su içsin. Kusan kişi rüzgâraltı bordada, mutlaka can yeleğiyle ve tutularak küpeşteye eğilmelidir. İlaç kullanacaksanız seyirden önce hekiminize danışın.

• Soğuk sudan çıkarılan kişi bilinçli olsa bile 112’yi arayın.
• Güneş ve rüzgâr sıcak yorgunluğunu hızlandırır: başlık ve su herkes için.

Konu 4 / 6

Uluslararası sözleşmeler ve deniz kirliliği

COLREG 1972, denizde çatışmayı önleme kurallarıdır: 41 kural, altı bölüm (genel; idare ve seyir; fenerler ve şekiller; ses ve ışık işaretleri; muafiyetler; uygunluğun doğrulanması) ve dört ek. IMO’ya göre açık denizlerde ve bunlara bağlı, deniz gemilerinin seyredebildiği bütün sularda bütün gemilere uygulanır. Özel teknenizin seyrini en doğrudan ilgilendiren sözleşme budur.

SOLAS 1974, gemilerin yapımı, donanımı ve işletilmesi için asgari güvenlik standartlarını koyar. Esas olarak uluslararası sefer yapan ticari gemiler içindir; sizin teknenizin donanımını Türk yönetmeliğinin EK-2’si belirler. Yine de SOLAS’ın V. bölümü (seyir emniyeti) denizdeki herkesi ilgilendiren bir yükümlülük içerir: kural V/33.1’e göre yardım edebilecek durumdaki bir geminin kaptanı, tehlikedeki kişileri haber alınca en kısa zamanda yardıma gitmekle yükümlüdür.

MARPOL, gemilerden kaynaklanan deniz kirliliğini önleyen ana uluslararası sözleşmedir ve altı teknik eki vardır. Ek V (çöp) IMO’ya göre gezi tekneleri ve yatlar dâhil bütün gemilere uygulanır ve denize çöp atmayı genel olarak yasaklar; en büyük tehlike yıllarca yüzen plastiktir. IMO’nun özel alanlar tablosunda Akdeniz, Ek V kapsamında daha sıkı boşaltma kurallarının geçerli olduğu bir özel alandır (1 Mayıs 2009’dan beri). Ek V tablosunda Karadeniz de özel alan olarak listelenmiştir; ancak IMO’ya göre kıyıdaş ülkelerden yeterli atık kabul tesisi bildirimi gelmediği için bu kurallar Karadeniz’de henüz yürürlüğe girmemiştir.

Türkiye’de 2872 sayılı Çevre Kanunu her türlü atığı çevreye zarar verecek şekilde doğrudan ya da dolaylı olarak alıcı ortama vermeyi yasaklar (madde 8). Marinalar ve limanlar teknelerden sintine, yağlı atık, evsel atıksu ve katı atık almakla yükümlüdür (madde 11). Denize sintine, akaryakıt ya da yağlı atık boşaltana ve teknelerden evsel atıksu, yıkama suyu veya katı atık boşaltana, 18 grostona kadar olanlar dâhil, idari para cezası verilir (madde 20/ı).

• 10 metreden büyük teknede "denize çöp atılması yasaktır" A4 afişi zorunludur (EK-2/B-2).
• Çöpünüzü ve sintinenizi marinadaki atık alım noktasına verin.

Konu 5 / 6

ADB yönetmeliğinin kendi kuralları

Ticari kullanım yok: ADB ile kullanılan özel tekne ticari amaçla kullanılamaz (madde 5/11).

Başkasının teknesi: başkasına ait bir tekneyi ancak EK-1 yetki yazısıyla kullanabilirsiniz. Yazı noterden ya da liman başkanlığından onaylı olmalıdır; eş ve çocuklar için onay gerekmez; liman başkanlığı onayı 1.000 TL’dir (madde 5/6). Ruhsatname ya da sicil tasdiknamesi teknede bulunmalı ya da çevrimiçi doğrulanabilmelidir (madde 5/1).

Kaç kişi binebilir? Teknenin CE uygunluk beyanındaki tasarım kategorisinde yazan sayı kadar. Beyan yoksa her metre için bir kişi, ama hiçbir durumda 12 kişiden fazla değil (madde 5/10).

Cezalar (madde 18): ADB’siz, belgesi askıdayken ya da belgesinin izin verdiği boydan büyük tekne kullanana tam boyun her metresi için 2.500 TL idari para cezası verilir (madde 18/5). Nefeste ölçülen kan alkol seviyesi %0,05’i ya da 0,25 mg/L’yi aşarsa ADB 6 ay askıya alınır (madde 18/6). İdarenin belirlediği hız sınırlarını aşmak, yüzme alanlarına tehlikeli biçimde yaklaşmak ya da seyir, can, mal veya çevre güvenliğini tehlikeye atmak da 6 ay askı sebebidir (madde 18/7). Başkasının teknesini EK-1 yetki yazısı olmadan kullanmanın sonucu da 6 aylık askıdır (madde 18/4). Yetki yazısı olmadan teknesini başkasına kullandıran sahibe de metre başına 2.500 TL ceza verilir (madde 18/2). Para cezaları tam boyun tam metreleri üzerinden hesaplanır; bir metreden küçük kesirler dikkate alınmaz (madde 18/11).

Para cezası tutarları her yıl yeniden değerlenir; güncel tutarı liman başkanlığından öğrenin.

• ADB 10: tam boyu 10 metreye kadar (dâhil). ADB 24: gövde boyu 24 metreye kadar (dâhil).
• Alkol ve tekne birbirine karışmaz: dümendeyken hiç içmeyin.

Konu 6 / 6

Alıştırma yapın ve devam edin

Bu konuyu çalışmak için en iyi yerler. Bitirdiğinizde tek dokunuşla kursa dönersiniz.

• COLREG deneme testiTest
• COLREG: Denizde Çatışmayı Önleme KurallarıRehber
• Kural 1: UygulamaRehber
• Kural 2: SorumlulukRehber