Denizde güvenlik ve haberleşme: teçhizat, acil durum, VHF

Konu 1 / 6

EK-2: teknenizde bulunması zorunlu teçhizat

Yönetmeliğin EK-2 listesi, madde 5/8’deki muaf tekneler (10 beygirden düşük, kürekli, yarış sınıfı vb.) dışındaki her özel tekne ve yat için asgari emniyet teçhizatını sayar (madde 5/9).

Bütün tekneler için: teknedeki her kişiye bir can yeleği (her çocuk ve bebeğe kendi bedeninde can yeleği), bir adet at nalı şeklinde can simidi; at nalı can simitleri hariç, can yelekleri ve can simitleri IMO, TSE veya Dümen İşaretli olmalıdır.

Ayrıca: GPS özellikli bir cihaz ya da GPS uygulaması yüklü akıllı telefon; en az 8 büyütmeli bir dürbün, bir ayna, bir ikaz düdüğü ve bir fener; içindekilerin son kullanma tarihi geçmemiş, su geçirmez bir ilk yardım çantası.

Yangın söndürme tüpleri: içten takma motorlu teknede makine başına 1 adet 2 kg’lık tüp (EK-2’nin ifadesiyle "makine dairesinde veya makine kutusu dışında"); kamaralı teknede her kamarada 1 adet 2 kg’lık tüp; mutfaklı (kuzineli) teknede mutfağa yakın 1 adet 2 kg’lık tüp ve bir yangın battaniyesi.

Tam boyu 10 metreden büyük teknelere ek olarak: 20 metre halatlı (EK-2’nin ifadesiyle "salvolu") ve ışıklı bir can simidi; "denize çöp atılması yasaktır" yazan A4 afiş; Denizde Canlı Kalma El Kitabı, Amatör Denizci El Kitabı ve Can Kurtarma İşaretleri Tablosu. Liman sefer bölgesi dışına çıkıyorsa manyetik pusula, seyir haritaları, pergel, paralel cetvel, kalem ve silgi ya da elektronik harita cihazı gerekir.

EK-2 teçhizatı olmadan tekne seyre çıkamaz ve sahibine tam boyun her metresi için 1.000 TL idari para cezası verilir (madde 18/8; tutarlar her yıl yeniden değerlenir).

• Kapalı mahalli olan 10 metreden büyük teknede ayrıca en az 30 cm’lik bir yangın baltası ve 1 adet 6 kg’lık yangın tüpü gerekir (EK-2/B-5).
• Tam boyu 15 metreden büyük teknelerde, yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten (17/7/2026) itibaren en geç 24 ay içinde VHF telsiz ve, sabit AIS Klas B cihazı yoksa, PLB zorunlu olur (EK-2/B-6, B-7).
• Tavsiye edilenler (EK-2/C): paraşütlü işaret fişeği, el maytabı, duman kandili, hizmet botu, can salı, radar, EPIRB, SART, SSB.

Konu 2 / 6

Yangın

Yangın için üç şey gerekir: yanıcı madde, ısı ve oksijen.

Bunlardan birini ortadan kaldırırsanız yangın söner. Teknede bu, yakıtı kesmek, soğutmak ya da havayı kesmek demektir.

Yangını fark ettiğinizde önce herkese haber verin ve can yeleklerini giydirin. Motoru durdurun ve mümkünse yakıt vanasını kapatın. Tüpü yangının dibine, alevin kaynağına doğru tutun. Mutfaktaki yağ yangınına asla su dökmeyin: yangın battaniyesiyle üstünü örtün.

Makine bölmesindeki yangında kapağı tamamen açmak yangına oksijen verir. Mümkünse kapağı yalnızca tüpün ağzı girecek kadar aralayarak boşaltın. Teknenizi, yangın rüzgâraltında kalacak ve duman sizden uzağa gidecek şekilde çevirin. Bunlar iyi denizcilik uygulamasıdır, yasal bir prosedür değildir.

Kontrol edemediğiniz bir yangında vakit kaybetmeden tehlike çağrısı yapın (MAYDAY) ve tekneyi terk etmeye hazırlanın.

• Tüplerin yerini ve kullanımını çıkmadan önce mürettebata gösterin.
• Tüpün basınç göstergesini ve son kontrol tarihini düzenli kontrol edin.

Konu 3 / 6

Denize adam düştü, su alma, tekneyi terk

Denize adam düştüğünde ilk saniyeler önemlidir: "Denize adam düştü!" diye bağırın, hemen can simidini atın, bir kişiyi yalnızca düşeni gözden kaçırmamak ve parmağıyla göstermek için görevlendirin.

GPS’inizde MOB (denize adam düştü) tuşu varsa basın. Pervaneyi düşenden uzak tutun ve geri dönün.

Son yaklaşmayı yavaş ve rüzgâra karşı yapın; kişiyi bordanın ön yarısından, pervaneden uzakta alın ve motoru boşa alın ya da durdurun. Bu iyi denizcilik uygulamasıdır. Kişi soğuk sudaysa hipotermi tehlikesi vardır: sudan çıkarınca kurulayın, ısıtın ve 112’yi arayın.

Su almada önce girişin yerini bulun: kinistinler (deniz suyu alma vanaları) ve hortum bağlantıları, şaft keçesi, dümen rodu keçesi, egzoz çıkışı, gövde hasarı. Pompaları çalıştırın, vanayı kapatın, deliği tıkayın. Su kontrol edilemiyorsa erken yardım çağırın.

Tekneyi terk son çaredir: genel kural olarak tekne sizi taşıdıkça teknede kalın. Terk etmeden önce MAYDAY yapın, herkes can yeleğini giysin, el telsizi, telefon ve su alın. Can salınız varsa (EK-2/C’de tavsiye) mümkünse kuru olarak, doğrudan sala geçin.

• Kimin neyi yapacağını çıkmadan önce konuşun: can simidini kim atar, telsizi kim kullanır.
• Denize düşen kişinin en büyük güvencesi üzerindeki can yeleğidir.

Konu 4 / 6

VHF telsiz: kanallar ve DSC

Kanal 16 (156,800 MHz) tehlike, güvenlik ve çağrı (ilk temas) kanalıdır.

Kanal 70 (156,525 MHz) konuşma kanalı değildir, sayısal seçmeli çağrı (DSC) kanalıdır (BTK kanal tablosu). Bakanlığın 2021/26 sayılı talimatı, IMO’nun MSC.131(75) kararını aktararak şunları yazar: bütün VHF cihazları kanal 16’yı devamlı dinleyebilecek özellikte olacaktır; SOLAS dışındaki gemilerdeki bütün yeni VHF cihazları, 1 Şubat 1999 ve sonrasında takılanlar ve ulusal mevzuata göre telsiz taşıması gereken gemilerin VHF cihazları DSC ve kanal 70 üzerinden acil durum mesajı alıp gönderebilecek özellikte olacaktır; taşıma zorunluluğu olmadan gönüllü olarak takılmış VHF cihazlarında ise bu özellik tavsiye edilir. Tam boyu 15 metreyi aşan teknelerde VHF, EK-2/B-6 ile zorunlu hâle geldiğinden (en geç 17/7/2028), bu teknelerin VHF’si DSC’li olmalıdır.

BTK tablosunda kanal 08 Sahil Güvenlik kanalı, kanal 06 güvenlik ve arama-kurtarma kanalı, kanal 67 meteoroloji kanalı, kanal 72 ve 73 ise ticari amaçlı olmayan yat kanalıdır. Kanal 16’da yalnızca kısa bir çağrı yapıp konuşmayı bir çalışma kanalına taşıyın.

DSC’li bir telsizin kırmızı tehlike (DISTRESS) düğmesi kanal 70’ten otomatik tehlike alarmı gönderir; cihaz GPS’e bağlıysa mevkinizi de iletir. Alarmın ardından kanal 16’da sesli MAYDAY çağrısı yapılır.

Telsiz yönetmeliği, SOLAS dışındaki deniz araçlarında VHF/DSC’yi kullanacak kişiye verilen yeterliği Kısa Mesafe Telsiz Operatörü olarak tanımlar. Kıyı Emniyeti, deniz araçlarından gelen tehlike ve emniyet haberleşmesini ve arama-kurtarma haberleşmesinin koordinasyonunu yürütür.

• Konuşmak için PTT düğmesine basın, dinlemek için bırakın.
• Karadan ya da cep telefonuyla acil durumlarda 112’yi arayın: 158 Sahil Güvenlik dâhil acil numaralar 112 altında toplanmıştır (İçişleri Bakanlığı).

Konu 5 / 6

MAYDAY, PAN PAN, SECURITE

MAYDAY tehlike çağrısıdır: tekne ya da bir kişi ağır ve yakın bir tehlike içinde ve hemen yardım gerekiyor (batma, kontrol edilemeyen yangın, denize düşen ve bulunamayan kişi).

Telsiz telefonla söylenen "MAYDAY" sözcüğü COLREG Ek IV’te tanınan tehlike işaretlerindendir.

PAN PAN aciliyet çağrısıdır: bir tekne ya da kişinin güvenliğiyle ilgili acil bir mesaj var ama durum henüz MAYDAY değildir (örneğin motoru arızalanıp sürüklenen ama tehlikede olmayan tekne, ciddi ama hayati olmayan bir yaralanma). SECURITE emniyet çağrısıdır: önemli bir seyir ya da meteoroloji uyarısı (sürüklenen büyük bir kütük gibi).

Öncelik sırası: tehlike, aciliyet, emniyet, sonra rutin haberleşme. Bir MAYDAY duyduğunuzda kanalı susturun, dinleyin ve yardım edebilecekseniz hazır olun.

Uluslararası telsiz usulüne göre MAYDAY şu sırayla verilir: "MAYDAY MAYDAY MAYDAY, burası (THIS IS) tekne adı ×3 ve çağrı işareti/MMSI"; ardından "MAYDAY, tekne adı, çağrı işareti ve MMSI", mevki, tehlikenin niteliği, istenen yardım, teknedeki kişi sayısı, diğer yararlı bilgiler ve "TAMAM (OVER)". Sonra PTT’yi bırakıp cevabı dinlersiniz.

• PAN PAN ve SECURITE de üçer kez söylenerek başlar.
• Yanlışlıkla DSC tehlike alarmı gönderdiyseniz telsiz izin veriyorsa alarmı cihazdan iptal edin ve hemen kanal 16’da sesli bildirin: "Bütün istasyonlar ×3, burası tekne adı, çağrı işareti, MMSI, mevki; saat … UTC’de gönderdiğim tehlike alarmını iptal ediyorum." Sessiz kalmayın.

Konu 6 / 6

Alıştırma yapın ve devam edin

Bu konuyu çalışmak için en iyi yerler. Bitirdiğinizde tek dokunuşla kursa dönersiniz.

• Kural 37: Tehlike işaretleriRehber
• Ses ve ışık işaretleriRehber
• Kural 33: Ses işareti cihazlarıRehber