Egzamin praktyczny: manewr po manewrze, z komendami dla załogi

Temat 1 z 6

Jak wygląda część praktyczna

Część praktyczną zdajesz na jachcie motorowym z silnikiem, który pozwala pływać w ślizgu.

Egzamin odbywa się przy wietrze od 0 do 6°B, na akwenie, na którym da się swobodnie manewrować, przy pomoście z urządzeniami cumowniczymi (Dz.U. 2025 poz. 1144, § 7 ust. 1 i załącznik lp. 3). Na jachcie jest co najmniej jeden członek komisji, a za bezpieczeństwo odpowiada egzaminator na pokładzie (instrukcja PZMWiNW, pkt 3.2 i 3.6).

Wykonujesz co najmniej trzy manewry. „Człowiek za burtą” jest obowiązkowy dla każdego. Pozostałe komisja wybiera z listy: spotkanie z innym jachtem i wyprzedzanie, odejście od nadbrzeża, dojście do nadbrzeża, kurs prosty i cyrkulacja, kotwiczenie i cumowanie (dojście do boi, odejście od boi, stawanie na kotwicy, zejście z kotwicy) (instrukcja, pkt 4.5.1). Przez cały czas komisja ocenia też, jak kierujesz załogą i wydajesz komendy, jak pracujesz jako członek załogi i jak wiążesz podstawowe węzły.

Zdajesz, gdy wszystkie wskazane elementy wykonasz prawidłowo. Jeden źle wykonany element możesz raz powtórzyć (§ 17 ust. 11; instrukcja, pkt 4.6). Ocena to zdał albo nie zdał. Trzeba zdać obie części egzaminu, a nieudany egzamin powtarzasz w całości, po ponownym opłaceniu (§ 17 ust. 2; instrukcja, pkt 5.1).

• Jacht zdolny do ślizgu, wiatr 0–6°B, pomost z urządzeniami cumowniczymi (Dz.U. 2025 poz. 1144, zał. lp. 3).
• Co najmniej 3 manewry, „człowiek za burtą” zawsze (instrukcja, pkt 4.5.1).
• Ocenia się też komendy, pracę w załodze i węzły (pkt 4.5.1).
• Wszystkie elementy muszą być dobre; jedno powtórzenie źle wykonanego elementu (§ 17 ust. 11; pkt 4.6).
• Za bezpieczeństwo odpowiada egzaminator na jachcie (pkt 3.2).

Temat 2 z 6

Komendy: krótko, głośno, we właściwym momencie

Jako kierownik statku odpowiadasz za jacht i załogę, a załoga wykonuje twoje polecenia (przepisy żeglugowe, § 1.02 i § 1.03 ust.

1). Na egzaminie widać to po komendach. Dobra komenda jest krótka, mówi kto, co i gdzie, i pada wtedy, kiedy trzeba: nie za wcześnie, bo załoga zrobi coś przed czasem, i nie za późno, bo manewr się nie uda. Najpierw zapowiadasz manewr, potem dajesz komendy wykonawcze.

Przykładowe komendy, często używane w szkoleniu: „Przygotować się do odejścia!”, „Odbijacze na lewą burtę!”, „Oddaj cumę rufową!”, „Oddaj szpring!”, „Wybierz odbijacze!”, „Przygotować cumę dziobową!”, „Obłóż cumę na knadze!”, „Człowiek za burtą!”, „Obserwuj człowieka!”, „Rzuć koło!”, „Przygotować kotwicę!”, „Rzucić kotwicę!”, „Wybieraj kotwicę!”. Ani rozporządzenie, ani instrukcja PZMWiNW nie zawierają urzędowej listy komend. Liczy się, żeby komenda była jasna dla załogi i padła we właściwym momencie (zał. 4 cz. III pkt 2.2).

Egzekwujesz wykonanie: załogant potwierdza („Jest!” albo „Cuma rufowa oddana!”), a ty sprawdzasz, czy to się stało, zanim zrobisz następny ruch. Jeśli komenda nie została wykonana, nie dajesz biegu. Przykład: dopóki nie usłyszysz, że cuma jest oddana i wybrana z wody, nie włączasz napędu, bo lina może wkręcić się w śrubę.

• Najpierw zapowiedź manewru, potem komendy wykonawcze.
• Komenda mówi kto, co i gdzie; pada we właściwym momencie (zał. 4 cz. III pkt 2.2).
• Załoga potwierdza, ty sprawdzasz wykonanie, zanim dasz bieg.
• Nie ma urzędowej listy komend; liczy się jasność i kolejność.
• Załoga wykonuje polecenia kierownika (przepisy żeglugowe, § 1.03 ust. 1).

Temat 3 z 6

„Człowiek za burtą” krok po kroku

Na egzaminie „człowieka” zwykle udaje odbijacz albo koło ratunkowe wrzucone przez egzaminatora.

Ktokolwiek zobaczy, że ktoś wypadł, woła „Człowiek za burtą!”. Ty jako sternik natychmiast kładziesz ster na tę burtę, z której wypadł człowiek: rufa ze śrubą odchodzi wtedy od niego. Zmniejszasz prędkość. Wydajesz komendę „Rzuć koło!” (albo „Rzuć rzutkę!”) i wyznaczasz obserwatora: „Obserwuj człowieka!”. Obserwator cały czas wskazuje go wyciągniętą ręką i nie spuszcza go z oczu.

Zawracasz spokojną cyrkulacją, tak żeby cały czas wiedzieć, gdzie jest człowiek. Podchodzisz powoli, najczęściej pod wiatr albo pod prąd, bo wtedy jacht łatwo zatrzymać i nie zdryfuje na człowieka. Ustawiasz jacht tak, żeby człowiek był przy burcie po stronie sternika, w przedniej części jachtu, w twoim polu widzenia.

Zanim człowiek znajdzie się blisko burty, wrzucasz luz. Śruba nie może się kręcić przy człowieku w wodzie; jeśli musisz go wciągać przy rufie, wyłączasz silnik. Załoga łapie człowieka, podaje mu rzutkę albo bosak i pomaga wejść na pokład. Manewr nie uda się, gdy stracisz człowieka z oczu, podejdziesz za szybko, przepłyniesz obok albo nad nim, albo śruba pracuje przy nim. Ratowanie ludzi w niebezpieczeństwie to obowiązek kierownika (przepisy żeglugowe, § 1.16 ust. 1).

• Alarm „Człowiek za burtą!”, ster na burtę wypadnięcia: rufa i śruba od człowieka.
• „Rzuć koło!” i „Obserwuj człowieka!”: obserwator stale wskazuje ręką.
• Powrót cyrkulacją, podejście powoli, zwykle pod wiatr lub prąd.
• Człowiek przy burcie po stronie sternika, w przedniej części jachtu.
• Luz zanim człowiek będzie blisko; przy rufie silnik wyłączony.

Temat 4 z 6

Keja, kurs prosty, cyrkulacja, spotkanie i wyprzedzanie

Odejście od nadbrzeża: zapowiadasz manewr, ustawiasz odbijacze, rozglądasz się wokół, oddajesz cumy w kolejności, która trzyma jacht pod kontrolą, a ostatnią, zwykle szpring, oddajesz, gdy jacht jest ustawiony do wyjścia. Dojście: odbijacze i cumy gotowe wcześniej, podejście powoli pod niewielkim kątem, zatrzymanie krótko wstecz, załogant schodzi, gdy jacht stoi, i obkłada cumę. Odbijacze łagodzą zetknięcie z keją (przepisy żeglugowe, § 1.14 ust. 2), a rufę trzymasz z dala od umocnień (§ 1.14 ust. 3). Nie uda się, gdy uderzysz w keję, cuma wejdzie pod śrubę albo ktoś skacze lub odpycha jacht ręką czy nogą.

Kurs prosty: wybierasz punkt na brzegu i trzymasz na niego dziób bez wężykowania. Cyrkulacja: przed zakrętem rozglądasz się, szczególnie za rufę, i ostrzegasz załogę („Uwaga, zwrot w prawo!”). Skręcasz płynnie, w obie strony, jeśli egzaminator tak każe, i wracasz na kurs. Zawracać możesz tylko wtedy, gdy nie zmusisz innych do nagłej zmiany kursu lub prędkości (§ 6.13 ust. 1).

Spotkanie z innym małym statkiem na kursach przeciwnych: każdy skręca w prawo i mijacie się lewymi burtami (§ 6.04 ust. 7 i ust. 1 dla kategorii II). Jako mały statek ustępujesz statkom, które nie są małymi statkami, zostawiając im miejsce (§ 6.02 ust. 2). Wyprzedzasz tylko wtedy, gdy jest to bezpieczne (§ 6.09 ust. 1), z zasady z lewej burty wyprzedzanego; z prawej, gdy szlak jest dostatecznie szeroki (§ 6.10 ust. 1). Zachowujesz odstęp i nie robisz fali przy innych (§ 6.20 ust. 1). Na morzu obowiązują przepisy MPZZM, które poznajesz w dziale 3.

• Odejście: zapowiedź, odbijacze, rozglądanie się, cumy w przemyślanej kolejności.
• Dojście: powoli, pod kątem, krótko wstecz, zejście na stojącym jachcie (§ 1.14 ust. 2–3).
• Kurs prosty na punkt; cyrkulacja po rozejrzeniu się (§ 6.13 ust. 1).
• Małe statki na kursach przeciwnych: oba w prawo, lewymi burtami (§ 6.04 ust. 7).
• Wyprzedzanie bezpieczne, z zasady z lewej burty wyprzedzanego (§ 6.09 ust. 1; § 6.10 ust. 1).

Temat 5 z 6

Boja, kotwica i prace bosmańskie

Dojście do boi: zapowiadasz manewr („Przygotować bosak i cumę na dziób!”), podchodzisz powoli pod wiatr lub prąd, a na końcu jacht prawie stoi przy boi po stronie, gdzie stoi załogant.

Odejście od boi: „Oddaj boję!”, czekasz na potwierdzenie i odchodzisz tak, żeby lina nie trafiła pod śrubę. Do znaków żeglugowych nie cumujesz (§ 1.13 ust. 1).

Stawanie na kotwicy: „Przygotować kotwicę!”, podejście pod wiatr, zatrzymanie, „Rzucić kotwicę!”, gdy jacht zaczyna się cofać, wydawanie liny i obłożenie jej, a potem sprawdzenie, czy kotwica trzyma. Zejście z kotwicy: „Wybieraj kotwicę!”, podpływasz powoli w stronę kotwicy, załoga melduje „Kotwica z dna!”, gdy kotwica oderwie się od dna, a ty wtedy odchodzisz. Pilnujesz, żeby lina nie weszła pod jacht.

Prace bosmańskie to klarowanie i zwijanie lin, rzut rzutką oraz wiązanie węzłów. Instrukcja mówi o „podstawowych węzłach” bez urzędowej listy. Na kursach wiąże się na przykład: ósemkę (węzeł zatrzymujący na końcu liny), knagowy (cuma na knadze), ratowniczy, zwany też cumowniczym albo bulinem (stała pętla, która się nie zaciska), wyblinkę (np. odbijacz na relingu) oraz węzły do łączenia i wiązania lin, takie jak płaski czy refowy. Węzeł ma być zawiązany szybko i pewnie, a lina nie może zostać luzem na pokładzie.

• Boja: pod wiatr lub prąd, bosak i cuma gotowe; nie cumujesz do znaków (§ 1.13 ust. 1).
• Kotwica w dół, gdy jacht się cofa; „Kotwica z dna!” przy zejściu.
• Lina nigdy pod śrubę: napęd dopiero po meldunku załogi.
• Węzły na przykład: ósemka, knagowy, ratowniczy (bulin), wyblinka, płaski, refowy; lista nie jest urzędowa.
• Liny klarowne, zwinięte, rzutka gotowa do rzutu (zał. 4 cz. III pkt 2.4).

Temat 6 z 6

Ćwicz i pogłębiaj

Tu najlepiej przećwiczysz ten temat. Potem jednym dotknięciem wrócisz do kursu.

• MPZZM prawidło 13: wyprzedzanie (na morzu)Poradnik
• MPZZM prawidło 14: kursy przeciwne (na morzu)Poradnik
• Sygnały dźwiękowePoradnik
• Przewodnik po egzaminie: część praktycznaPoradnik
• Słowniczek pojęć żeglarskichPoradnik